Tbmm Görev Ve Yetkileri Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Yasama Yetkisinin Temel Nitelikleri

   Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 7. maddesine göre yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez. Anayasa hukuku doktrininde TBMM'nin haiz olduğu bu yetki dört temel ilkeye dayanır:

   • Yasamanın Asliliği (İlkelliği): TBMM'nin araya herhangi bir yetkilendirme işlemi girmeksizin, Anayasa'ya aykırı olmamak şartıyla bir konuyu doğrudan doğruya kanunla düzenleyebilmesidir.
   • Yasamanın Genelliği: Anayasa'nın yürütmeye veya yargıya münhasıran bırakmadığı her alanın TBMM tarafından ayrıntılı biçimde düzenlenebilmesidir.
   • Yasamanın Devredilmezliği: Yasama yetkisi kural olarak başka bir organa devredilemez; yürütmenin düzenleyici işlemleri meşruiyetini kanundan alır.
   • Yasamanın Sürekliliği (Kesintisizliği): Meclisin tatilde veya ara vermede olsa dahi gerektiğinde kendiliğinden ya da çağrı üzerine toplanabilmesi, yasama faaliyetinin kesintiye uğramamasıdır.

   Kanun Yapma Yetkisi ve Prosedürü

   TBMM'nin en temel görevi kanun koymak, değiştirmek ve yürürlükten kaldırmaktır. Anayasa'nın 88. ve 89. maddeleri uyarınca bu sürecin temel aşamaları şunlardır:

   • Kanun Teklifi: 2017 Anayasa değişiklikleri sonrasında kanun teklif etmeye yalnızca milletvekilleri yetkilidir (Bütçe ve Kesin Hesap kanun teklifleri münhasıran Cumhurbaşkanı tarafından sunulur).
   • Komisyon ve Genel Kurul Evresi: Teklifler ilgili ihtisas komisyonlarında görüşüldükten sonra Genel Kurula gelir. Anayasa'da aksi belirtilmedikçe kanunlar, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla kabul edilir; ancak kabul yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (151 milletvekili) az olamaz.
   • Yayımlanma ve İade: TBMM tarafından kabul edilen kanunlar, yayımlanması için Cumhurbaşkanına gönderilir. Cumhurbaşkanı 15 gün içinde kanunu Resmî Gazete'de yayımlar veya kısmen ya da tamamen yeniden görüşülmek üzere Meclise geri gönderir.
   • Geri Gönderilen Kanunun Görüşülmesi: TBMM, Cumhurbaşkanı tarafından iade edilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (en az 301 milletvekili) aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.

   Meclisin Mali Nitelikli Görevleri

   TBMM, kamu gelirlerinin toplanması ve kamu harcamalarının denetlenmesinde tarihsel bir ilke olan bütçe hakkını millet adına kullanır:

   • Bütçe Kanun Teklifi: Cumhurbaşkanı, bütçe teklifini mali yılbaşından en az 75 gün önce TBMM'ye sunar. Teklif, 55 gün içinde Plan ve Bütçe Komisyonunda, kalan sürede ise Genel Kurulda görüşülerek mali yılbaşına kadar karara bağlanır.
   • Gider Artırıcı Öneri Yasağı: Genel Kurulda milletvekilleri bütçe görüşmeleri sırasında gider artırıcı veya gelir azaltıcı önerilerde bulunamazlar.
   • Kesin Hesap Kanun Teklifi: Geçmiş mali yılın uygulama sonuçlarını gösteren teklif, yeni yıl bütçe teklifiyle birlikte komisyonda ve Genel Kurulda incelenerek karara bağlanır.
   • Para Basılmasına Karar Verilmesi: Madeni ve kâğıt para basımına karar verme yetkisi Anayasa'nın 87. maddesi gereğince TBMM'ye aittir (Banknot basma yetkisi kanunla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına devredilmiştir).

   Devletin Güvenliği ve Dış İlişkilere Dair Kararlar

   Egemenliğin korunması ve uluslararası alanda devletin temsiline ilişkin kritik kararlar TBMM onayına tabidir:

   • Milletlerarası Antlaşmaların Uygun Bulunması: Yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak antlaşmaların onaylanması, kural olarak TBMM'nin bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.
   • Savaş İlanı ve Silahlı Kuvvet Kullanımı: Milletlerarası hukukun meşru saydığı hallerde savaş hali ilanına ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de bulunmasına izin verme yetkisi TBMM'nindir.
   • Olağanüstü Hal (OHAL) Kararlarının Onayı: Cumhurbaşkanı tarafından ilan edilen olağanüstü hal kararı, ilan edildiği gün TBMM'nin onayına sunulur. Meclis, OHAL süresini değiştirebilir, kaldırabilir veya Cumhurbaşkanının talebiyle her defasında 4 ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilir.

   Yüksek Kurullara Üye Seçimi ve Nitelikli Çoğunluk Kararları

   TBMM, yasama organı olmanın yanı sıra önemli anayasal organlara üye seçme ve özel nitelikli çoğunluk gerektiren kararları alma yetkisine sahiptir:

   • Organ ve Üye Seçimleri: TBMM; kendi Başkanını, Kamu Başdenetçisini, Anayasa Mahkemesinin 3 üyesini, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) 7 üyesini, Sayıştay Başkan ve üyeleri ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) üyelerini seçer.
   • Genel ve Özel Af İlanı: Anayasa'nın 87. maddesi uyarınca genel ve özel af ilanına karar verebilmek için TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun (en az 360 milletvekili) kararı şarttır (Orman suçları af kapsamına alınamaz).
   • Parlamento Denetim Yolları: TBMM; yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması ve bakanlar ile Cumhurbaşkanı yardımcılarının cezai sorumluluğunu denetleyen meclis soruşturması araçlarıyla yürütmeyi denetler.