Tbmm Bilgi Edinme Ve Denetim Yolları Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Türkiye Büyük Millet Meclisi, yasama yetkisinin yanı sıra yürütme organını denetleme ve kamusal konularda bilgi edinme yetkisine de sahiptir.

   2017 Anayasa değişiklikleri ile parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmesi sonucunda denetim yollarında önemli değişiklikler yapılmıştır:

   • Yürürlükte Olan Yollar: Yazılı soru, genel görüşme, Meclis araştırması ve Meclis soruşturması.
   • Kaldırılan Yollar: Gensoru ve sözlü soru mekanizmaları 2017 Anayasa değişikliği ile yürürlükten kaldırılmıştır. Artık Meclisin doğrudan siyasi sorumluluk yoluyla hükümeti düşürme yetkisi (güvensizlik oyu) bulunmamaktadır.

   Yazılı soru, milletvekillerinin yürütme organının faaliyetleri hakkında bilgi edinmesini sağlayan temel denetim aracıdır.

   • Kime Yöneltilir? Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilir. Cumhurbaşkanına yazılı soru yöneltilemez.
   • Kim Tarafından Sorulur? Yalnızca milletvekilleri tarafından bireysel olarak sorulabilir.
   • Cevap Süresi: Muhatapları, yazılı soruyu en geç 15 gün içinde yazılı olarak cevaplandırmakla yükümlüdür.

   Meclis Araştırması

   Belli bir konuda bilgi edinilmek amacıyla yapılan incelemedir.

   • Devlet sırları ile ticari sırlar Meclis araştırmasının kapsamı dışındadır.
   • Görüşmeler sonucunda özel bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulur. Bu komisyon hazırladığı raporu Genel Kurula sunar ancak bu raporun bağlayıcı veya cezai bir yaptırımı yoktur.
   • Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin konularda Meclis araştırması açılamaz.

   Genel Görüşme

   Toplumu ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun, TBMM Genel Kurulunda görüşülmesidir. Siyasi partiler veya en az 20 milletvekilinin önergesiyle talep edilir; sonunda herhangi bir oylama ya da yaptırım uygulanmaz.

   Meclis soruşturması, görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların cezai sorumluluklarının araştırılmasını ve gerektiğinde Yüce Divana sevk edilmesini sağlayan denetim yoludur.

   Soruşturma süreci şu nitelikli çoğunluklara tabidir:

   1. Teklif: TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu (en az 301 milletvekili) ile soruşturma açılması istenebilir.
   2. Açılma Kararı: TBMM üye tamsayısının beşte üçünün (en az 360 milletvekili) gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verilebilir.
   3. Yüce Divana Sevk: Soruşturma komisyonunun raporu üzerine, TBMM üye tamsayısının üçte ikisinin (en az 400 milletvekili) gizli oyuyla ilgililerin Yüce Divana sevkine karar verilebilir.

   Not: Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın görevi sona erer.