Kamu Kuruluşları Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Kamu Kuruluşlarının Genel Tanımı

   Kamu kuruluşları; devletin veya diğer kamu tüzel kişilerinin yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerini yerine getirmek amacıyla anayasal ve yasal çerçevede kurulan, kamu gücü ayrıcalıklarıyla donatılmış örgütlenmelerdir.

   Türkiye Cumhuriyeti idari teşkilat yapısında kamu idareleri temel olarak iki ana grupta ele alınır:

   • Merkezi Yönetim Kuruluşları: Devlet tüzel kişiliği altında yer alan başkent ve taşra teşkilatlarıdır.
   • Yerinden Yönetim Kuruluşları: Merkezi idareden ayrı bir kamu tüzel kişiliğine ve bütçeye sahip olan yerel ya da işlevsel birimlerdir.

   Hizmet Yerinden Yönetim Kuruluşlarının Türleri

   Belli bir teknik, uzmanlık, bilimsel veya ekonomik kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, uzmanlaşmış ve özerk yapılardır. Faaliyet alanlarına göre başlıca şu kategorilere ayrılırlar:

   • İdari Kamu Kurumları: Genel idare esaslarına göre faaliyet gösteren Vakıflar Genel Müdürlüğü, Karayolları Genel Müdürlüğü gibi kuruluşlardır.
   • İktisadi Kamu Kuruluşları (KİT'ler): Ticari, sınai veya tarımsal alanda kamu yararı ve kârlılık gözeterek faaliyet yürüten İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarıdır.
   • Sosyal Kamu Kurumları: Bireylerin sosyal güvenlik ve refahını hedefleyen Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) gibi birimlerdir.
   • Bilimsel, Teknik ve Kültürel Kurumlar: Üniversiteler, TRT, TÜBİTAK ve Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü bu grupta yer alır.

   Bağımsız İdari Otoriteler ve Meslek Kuruluşları

   Piyasa ekonomisinin düzenlenmesi ve temel hakların güvence altına alınması amacıyla oluşturulan özel kamu kuruluşları bulunmaktadır:

   • Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) ve Rekabet Kurumu gibi bağımsız bütçeli, idari ve mali özerkliğe sahip yapılardır.
   • Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları: Belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak ve meslek disiplinini sağlamak amacıyla kanunla kurulan barolar, ticaret ve sanayi odaları, tabipler odaları ve noterler birliği gibi kuruluşlardır.

   Hukuki Rejim ve Denetim İlkeleri

   Anayasa'nın 123. maddesi uyarınca kamu tüzel kişiliği, ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. Kamu tüzel kişiliğine sahip kuruluşlar şu temel nitelikleri taşır:

   • Kendi adlarına mal edinebilir, sözleşme yapabilir ve davada taraf olabilirler.
   • Kendi bütçeleri ve gelir kaynakları bulunur; kamu gücünden doğan üstün yetkileri kullanabilirler.

   Merkezi idarenin, yerinden yönetim kuruluşları ve kamu kurumları üzerindeki bütünlüğü sağlamak amacıyla kullandığı hukuki denetime idari vesayet denir. İdari vesayet istisnai bir yetkidir ve kanunun açıkça izin verdiği sınırlarla sınırlıdır.