Ücretsiz Kullanmaya Başla

1982 Anayasasında 2017 Değişiklikleri Konu Anlatımı

KPSS · KPSS · Vatandaşlık · 1982 Anayasası Tam Metni

KPSS Vatandaşlık dersi 1982 Anayasasında 2017 Değişiklikleri konu anlatımı.

Konu anlatımı notları

  1. 2017 Anayasa Değişikliklerinin Genel Çerçevesi

    16 Nisan 2017 referandumuyla kabul edilen ve büyük kısmı 9 Temmuz 2018 tarihinde yürürlüğe giren 6771 sayılı Kanun, 1982 Anayasası'nda kapsamlı yapısal değişiklikler meydana getirmiştir. Bu değişikliklerle parlamenter sistem terk edilmiş ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçilmiştir.

    Yasama Organındaki Değişiklikler

    • Milletvekili Sayısı: Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) üye sayısı 550'den 600'e çıkarılmıştır.
    • Seçilme Yaşı: Milletvekili seçilme yaşı 25'ten 18'e indirilmiştir. Askerlik şartı ise "askerliğini yapmış olmak" yerine "askerlikle ilişiği bulunmamak" şeklinde düzenlenmiştir.
    • Seçim Dönemi: TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin 5 yılda bir aynı gün yapılması esası getirilmiştir.
    • Parlamento Denetimi: Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık makamı kaldırıldığı için gensoru ve güvenoyu mekanizmaları Anayasa'dan çıkarılmıştır. Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yolları korunmuştur. Sözlü soru mekanizması kaldırılmış, yazılı soruların yalnızca Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilebilmesi hükme bağlanmıştır.

    Yürütme Yetkisinin Yeniden Yapılandırılması

    2017 Anayasa Değişikliği ile yürütme organının iki başlı yapısı (Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu) sona erdirilmiş, yürütme yetkisi ve görevi tek başına Cumhurbaşkanı'na verilmiştir.

    Yürütmeye Dair Temel Düzenlemeler

    • Başbakanlık ve Bakanlar Kurulunun Kaldırılması: Başbakanlık makamı ve Bakanlar Kurulu ilga edilmiş; Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanıp görevden alınır hale gelmiştir. Bakanlar kurulu kararları ve tüzükler yürürlükten kalkmıştır.
    • Partili Cumhurbaşkanlığı: Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle ilişiğinin kesilmesine yönelik anayasal kural kaldırılmıştır.
    • Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK): Cumhurbaşkanına yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarma yetkisi tanınmıştır. Temel hak ve hürriyetlerin büyük kısmı ile Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamaz.
    • OHAL Rejimi: Sıkıyönetim kavramı Anayasa'dan tamamen çıkarılmış, yalnızca Olağanüstü Hal (OHAL) rejimi muhafaza edilmiştir. OHAL ilan etme yetkisi doğrudan Cumhurbaşkanına verilmiş; süre sınırı ilk ilan için en fazla 6 ay olarak belirlenmiştir. İlan kararı aynı gün TBMM onayına sunulur.

    Yargı Erkindeki Kurumsal Değişiklikler

    2017 değişiklikleri, yargı bağımsızlığını güçlendirmeyi ve yargı birliğini sağlamayı amaçlayan önemli kurumsal dönüşümleri beraberinde getirmiştir.

    Yargı Alanındaki Yenilikler

    • Yargı Yetkisinin Niteliği: Anayasa'nın 9. maddesine "tarafsız" ibaresi eklenmiş, yargı yetkisinin "bağımsız ve tarafsız mahkemelerce" kullanılacağı hükme bağlanmıştır.
    • Askeri Yargının Kaldırılması: Disiplin mahkemeleri dışında askeri yargı organları tamamen kaldırılmıştır. Bu kapsamda Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) lağvedilmiştir.
    • Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK): Kurulun adındaki "Yüksek" ibaresi çıkarılarak adı Hâkimler ve Savcılar Kurulu olmuştur. Üye sayısı 22'den 13'e, daire sayısı 3'ten 2'ye düşürülmüştür. Kurulun başkanı Adalet Bakanıdır; Adalet Bakanlığı Müsteşarı (Bakan Yardımcısı) tabii üyedir. Kalan 11 üyenin 4'ü Cumhurbaşkanı, 7'si ise TBMM tarafından seçilmektedir.
    • Anayasa Mahkemesi Üye Sayısı: Askeri Yargıtay ve AYİM'in kaldırılmasıyla bu kurumlardan gelen iki üyelik sona ermiş, Anayasa Mahkemesinin üye sayısı 17'den 15'e indirilmiştir.

    2017 Değişiklikleri ile Hukuk Sisteminden Çıkarılan Kavramlar

    Sistem değişikliğinin getirdiği en belirgin sonuçlardan biri, uzun yıllardır uygulanan parlamenter sisteme ve askeri vesayete özgü mekanizmaların yürürlükten kalkmasıdır.

    Mülga Edilen Başlıca Kurum ve Hükümler

    • Sona Erdirilen Makam ve Kurullar: Başbakanlık, Bakanlar Kurulu, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM).
    • Sona Erdirilen Hukuki İşlemler: Kanun Hükmünde Kararname (KHK) çıkarma yetkisi ve Tüzük düzenleme usulü kaldırılmıştır.
    • Sona Erdirilen Denetim ve Güven Mekanizmaları: Hükümet programı okunması, göreve başlama güvenoyu, ara güvenoyu ve gensoru müesseseleri tamamen kaldırılmıştır.
    • Sıkıyönetim: Sıkıyönetim ilanı anayasal bir olağanüstü yönetim usulü olmaktan çıkarılmıştır.
    • Yüksek Askeri Şûra (YAŞ) Değişikliği: YAŞ tamamen kaldırılmamış ancak yapısı sivilleştirilerek yürütme organına bağlı idari bir kurul hüviyetine kavuşturulmuştur.