1982 Anayasasında 2010 Değişiklikleri Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. 12 Eylül 2010 Anayasa Değişikliği (5982 Sayılı Kanun)

   1982 Anayasası'nda yapılan en kapsamlı değişikliklerden biri olan 2010 düzenlemesi, özellikle bireysel hak ve özgürlüklerin genişletilmesi, demokratik standartların yükseltilmesi ve yargı teşkilatının yeniden yapılandırılması hedeflerine odaklanmıştır.

   Temel Hak ve Hürriyetler Alanındaki Başlıca Düzenlemeler

   • Pozitif Ayrımcılık: Kadınlar, çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı hükme bağlanmıştır.
   • Kişisel Verilerin Korunması: Herkesin, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı anayasal bir hak olarak özel hayatın gizliliği maddesine eklenmiştir.
   • Yurt Dışına Çıkma Hürriyeti: Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve yalnızca hâkim kararına bağlı olarak sınırlandırılabileceği esası getirilmiştir.
   • Çocuk Hakları: Devletin her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alacağı anayasal güvenceye kavuşturulmuştur.

   Sosyal ve Ekonomik Haklardaki Yenilikler

   2010 Anayasa değişikliği ile çalışma barışı, sendikal özgürlükler ve toplu pazarlık hakları hususunda uluslararası normlara uyum sağlayan önemli adımlar atılmıştır.

   Sendikal Yaşama İlişkin Düzenlemeler

   • Aynı İş Kolunda Birden Fazla Sendikaya Üyelik: Aynı zamanda ve aynı iş kolunda birden fazla sendikaya üye olunamayacağına dair kısıtlama yürürlükten kaldırılmıştır.
   • Memurlara Toplu Sözleşme Hakkı: Memurlar ve diğer kamu görevlilerine toplu görüşme yerine toplu sözleşme yapma hakkı tanınmıştır. Toplu sözleşme uyuşmazlıklarında kesin karar merci olarak Kamu Görevlileri Hakem Kurulu ihdas edilmiştir.
   • Grev Yasaklarının Daraltılması: Siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grevi, genel grev ve işyeri işgali gibi eylemleri yasaklayan anayasal hükümler metinden çıkarılmıştır.
   • Grev esnasında sendikanın ve işçilerin kusurlu davranışları sonucu meydana gelen maddi zararlardan sendikanın sorumlu tutulacağına dair hüküm ilga edilmiştir.

   İdarenin Denetimi ve Hak Arama Yolları

   2010 değişiklikleri, idarenin yargısal denetim alanını genişletmiş ve vatandaşların idareyle olan uyuşmazlıklarında alternatif başvuru mekanizmaları kurmuştur.

   Yargı Yolunun Açıldığı Alanlar

   • YAŞ Kararları: Yüksek Askerî Şûranın her türlü ilişik kesme kararlarına (terfi işlemleri ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç) karşı yargı yolu açılmıştır.
   • HSYK Kararları: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararlarına karşı yargı denetimi getirilmiştir.
   • Disiplin Cezaları: Uyarma ve kınama cezaları dâhil olmak üzere tüm disiplin kararlarına karşı yargı yolunun kapatılamayacağı kurala bağlanmıştır.

   Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık)

   TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulan bu kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden incelemekle görevlendirilmiştir. Başdenetçi, TBMM tarafından gizli oyla dört yıllık süre için seçilir.

   Anayasa Mahkemesi ve HSYK Reformu

   2010 Anayasa değişikliğinin en kapsamlı boyutu yüksek yargı organlarının yapısı ve işleyişinde gerçekleştirilmiştir.

   Anayasa Mahkemesi (AYM)

   • Üye Sayısı ve Yapısı: Mahkemenin asıl ve yedek üye ayrımı kaldırılmış; üye sayısı 17 olarak yeniden düzenlenmiş ve TBMM'nin Mahkemeye üye seçmesi sağlanmıştır.
   • Bireysel Başvuru Hakkı: Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındakilerin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapabilme imkânı getirilmiştir.
   • Yüce Divan Kararlarına İtiraz: Yüce Divan sıfatıyla verilen kararlara karşı yeniden inceleme başvurusu yolu açılmıştır.

   Askerî Yargının Sınırlandırılması

   Sivillerin savaş hâli dışında askerî mahkemelerde yargılanamayacağı açıkça belirtilmiş; devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı işlenen suçlarda asker kişilerin adliye mahkemelerinde yargılanması kuralı getirilmiştir.