1982 Anayasasında 2007 Değişiklikleri Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. 1982 Anayasası'nda önemli dönüşümlere yol açan 2007 Anayasa Değişiklikleri, temel olarak 10. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in görev süresinin dolmasının ardından Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) yaşanan cumhurbaşkanlığı seçim krizinin bir sonucu olarak gündeme gelmiştir.

   Seçim sürecinde ortaya atılan "367 toplantı yeter sayısı" kararı ve cumhurbaşkanının Meclis tarafından seçilememesi üzerine, 31 Mayıs 2007 tarihli ve 5678 sayılı Kanun ile kapsamlı bir anayasa değişikliği paketi kabul edilmiştir. Söz konusu değişiklikler, 21 Ekim 2007 tarihinde yapılan halkoylaması (referandum) neticesinde yaklaşık %69 kabul oyuyla yürürlüğe girmiştir.

   2007 değişikliklerinin getirdiği en köklü yenilik, cumhurbaşkanının belirlenme usulü ve görev süresi üzerinde gerçekleşmiştir:

   • Seçmen Kitlesi: Cumhurbaşkanının TBMM yerine doğrudan halk tarafından seçilmesi esası getirilmiştir.
   • Görev Süresi: Daha önce 7 yıl olan ve tek dönemle sınırlandırılan görev süresi, 5 yıl olarak belirlenmiş ve bir kimsenin en fazla iki defa (5 + 5) seçilebilmesine imkân tanınmıştır.
   • Seçim Usulü: İki turlu seçim sistemi benimsenmiştir. İlk turda geçerli oyların salt çoğunluğu sağlanamazsa, en çok oy alan iki aday arasında ikinci tur seçim yapılacağı hükme bağlanmıştır.
   • Aday Gösterme: En az yirmi milletvekilinin yazılı teklifi veya en son yapılan genel seçimlerde geçerli oylar toplamı tek başına veya birlikte en az %10 olan siyasi partilerin cumhurbaşkanlığına aday gösterebilmesi kabul edilmiştir (bu oran 2017 değişikliğiyle %5'e indirilmiştir).

   2007 Anayasa Değişikliği paketi, yasama organının işleyişi ve seçim takvimi ile ilgili iki kritik konuyu da netleştirmiştir:

   • Yasama Dönemi: 1982 Anayasası'nın ilk halinde 5 yıl olarak düzenlenen TBMM genel seçimlerinin yapılma süresi 4 yıla indirilmiştir (Bu süre 2017 Anayasa değişikliği ile cumhurbaşkanlığı seçimiyle uyum amacıyla yeniden 5 yıla çıkarılmıştır).
   • Toplantı Yeter Sayısı (m. 96): Yaşanan 367 tartışmalarını kalıcı olarak çözmek amacıyla Anayasa'nın 96. maddesi açıkça düzenlenmiştir. Buna göre TBMM, Anayasa'da başkaca bir hüküm bulunmadıkça üye tamsayısının en az üçte biriyle (en az 184 milletvekili) toplanır kuralı anayasal metne sarih şekilde eklenmiştir.

   2007 Anayasa Değişikliği, Türkiye'deki parlamenter sistem pratiğini yapısal olarak dönüştürmüştür:

   • Yürütmenin başı olan cumhurbaşkanının meşruiyetini doğrudan halktan alması, klasik parlamenter sistem anlayışından uzaklaşılarak yarı başkanlık özelliklerine yaklaşılmasına zemin hazırlamıştır.
   • Halk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanlığı seçimi 10 Ağustos 2014 tarihinde gerçekleştirilmiş ve Recep Tayyip Erdoğan doğrudan halk oyuyla seçilen ilk cumhurbaşkanı olmuştur.
   • Doğrudan halkoyuyla göreve gelen yürütme erki, 2017 yılında kabul edilen ve 2018'de bütünüyle yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişin temel hukuki basamağını oluşturmuştur.