Ücretsiz Kullanmaya Başla

1921 Teşkilât-I Esasiye Kanunu Konu Anlatımı

KPSS · KPSS · Vatandaşlık · Anayasa Hukukuna Giriş, Temel Kavramlar Ve Türk Anayasa Tarihi

KPSS Vatandaşlık dersi 1921 Teşkilât-I Esasiye Kanunu konu anlatımı.

Konu anlatımı notları

  1. 1921 Anayasası'nın Ortaya Çıkışı

    Milli Mücadele döneminin olağanüstü koşullarında hazırlanan 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, 20 Ocak 1921 tarihinde kabul edilmiştir. 85 numaralı bu kanun, yeni kurulan Türk devletinin ilk anayasal belgesidir.

    Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen bu metin, Kurtuluş Savaşı'nın hukuki ve meşru zeminini oluşturmayı ve milli iradeyi kurumsallaştırmayı amaçlamıştır.

    Teknik Özellikleri

    1921 Anayasası, Türk anayasa tarihinde eşi bulunmayan iki temel teknik özelliğe sahiptir:

    • Çerçeve Anayasa: Toplam 23 madde ve bir ek maddeden (madde-i münferide) oluşur. Temel hak ve hürriyetlere yer vermemiş, yalnızca devletin ana organlarını ve yerel yönetimleri ana hatlarıyla düzenlemiştir.
    • Yumuşak Anayasa: Değiştirilmesi için nitelikli çoğunluk aranmamış, alelade kanunlar gibi adi çoğunlukla değiştirilebilir sayılmıştır. Değiştirilemez maddeler içermez.

    Not: 1921 Anayasası yürürlükteyken 1876 Kanun-ı Esasî resmen yürürlükten kaldırılmamış, 1921 Anayasası ile çelişmeyen hükümleri uygulanmaya devam etmiştir.

    Egemenlik Anlayışı ve Meclis Hükümeti

    Anayasa'nın 1. maddesi "Hâkimiyet bilâkaydü şart milletindir" (Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir) ilkesini getirerek egemenliğin kaynağını doğrudan halka dayandırmıştır.

    Uygulanan sistemin öne çıkan esasları şunlardır:

    • Kuvvetler Birliği ve Meclis Üstünlüğü: Yasama ve yürütme yetkileri doğrudan TBMM'de toplanmıştır. Yargı yetkisinden açıkça bahsedilmemiştir.
    • Meclis Hükümeti Sistemi: Meclis başkanı aynı zamanda hükümetin de başkanıdır. Bakanlar (İcra Vekilleri) Meclis tarafından tek tek doğrudan seçilir. Devlet başkanlığı makamı yoktur.
    • Seçim Dönemi: Meclis seçimlerinin iki yılda bir yapılması öngörülmüştür.

    Yerinden Yönetim ve Cumhuriyetin İlanı

    Metnin yarısından fazlası yerel yönetimlere ayrılmıştır. Vilayetlere tüzel kişilik ve muhtariyet (özerklik) tanınmış, adem-i merkeziyet ilkelerine yer verilmiştir.

    29 Ekim 1923 Değişiklikleri

    Anayasa üzerinde yapılan en önemli değişikliklerle:

    1. Devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olduğu hükme bağlanmıştır.
    2. Devletin dini İslam, resmi dili Türkçe olarak belirlenmiştir.
    3. Cumhurbaşkanlığı makamı kurulmuş, cumhurbaşkanının TBMM üyeleri arasından seçileceği kuralı getirilmiştir.
    4. Başbakanın cumhurbaşkanı tarafından atanması ve bakanları seçmesiyle Kabine Sistemi'ne geçişin ilk adımı atılmıştır.