Atomdan Periyodik Tabloya Yeni Nesile Geçiş PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Bir kimya etkinliğinde öğrenciler, çok elektronlu bir atomda yer alan bazı orbitallerin bağıl enerji düzeylerini incelemiş ve şu verileri kaydetmiştir: • 2. katmandaki 2p orbitallerinin enerjisi, 2s orbitalinden daha yüksektir. • 3. katmandaki 3s orbitalinin enerjisi, 2p orbitallerinden daha yüksektir. • 3. katmandaki 3p orbitallerinin enerjisi 3s orbitalinden yüksek, 4. katmandaki 4s orbitalinden ise daha düşüktür. Bu verilere dayalı olarak atom orbitallerinin bağıl enerjileri hakkında ileri sürülen aşağıdaki yargılardan hangisi geçerlidir?

   • A) Farklı temel enerji düzeylerindeki aynı tür orbitallerin tümü birbiriyle eş enerjilidir.
   • B) Orbital türü aynı kalmak koşuluyla katman numarası arttıkça orbitalin bağıl enerjisi azalır.
   • C) Aynı temel enerji düzeyinde yer alan farklı türdeki orbitaller her zaman özdeş bağıl enerjiye sahiptir.
   • D) Bir atomda p türü orbitallerin enerjisi, katman farkına bakılmaksızın s türü orbitallerden daima daha yüksektir.
   • E) Bir orbitalin bağıl enerjisi yalnızca orbital türüne bağlı olmayıp üst katmandaki bir s orbitalinin enerjisi, alt katmandaki bir p orbitalinden daha yüksek olabilir.
2. 2.

   Bir kimya etkinliğinde öğrenciler çok elektronlu bir atomun bağıl orbital enerjilerini incelemiş; aynı katmanda 2p orbitalinin 2s orbitalinden daha yüksek enerjili olduğunu, buna karşılık 4. katmandaki 4s orbitalinin enerjisinin 3. katmandaki 3d orbitalinden daha düşük seviyede kaldığını belirlemiştir. Ayrıca yapılan ölçümlerde 3d orbitalinin enerjisinin 4p orbitalinden daha düşük düzeyde olduğu kaydedilmiştir. Bu verileri değerlendiren bir öğrencinin atom orbitallerinin bağıl enerjilerine ilişkin ulaştığı aşağıdaki sonuçlardan hangisi geçerli bir yargıdır?

   • A) Bir orbitalin ait olduğu katman numarası arttıkça enerjisi orbital türüne bakılmaksızın her durumda daha yüksek olur.
   • B) Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerjisi yalnızca katman numarasına bağlı olmayıp orbitalin türüne de bağlıdır.
   • C) p türü orbitallerin tamamı, atomdaki tüm s türü orbitallerden daha yüksek bağıl enerji düzeyine sahiptir.
   • D) Katman numaraları farklı olan orbitaller arasında enerji bakımından hiçbir zaman seviye örtüşmesi gerçekleşmez.
   • E) Aynı katmanda bulunan bütün orbital türleri atom içerisinde daima eşit bağıl enerjiye sahiptir.
3. 3.

   Bir araştırmacı çok elektronlu bir atomun bazı orbitallerine ait deneysel bağıl enerji değerlerini şu şekilde kaydetmiştir: 2s için 8, 2p için 12, 3s için 16, 3p için 22, 4s için 25, 3d için 34 ve 4p için 40 birim. Bu veriler incelendiğinde orbitallerin bağıl enerjileri hakkında ileri sürülen aşağıdaki önermelerden hangisi veriye dayalı geçerli bir yargıdır?

   • A) Baş kuantum sayısı aynı olan orbitaller, orbital türü ne olursa olsun daima birbirine eşit bağıl enerjiye sahiptir.
   • B) Bir orbitalin bağıl enerjisi yalnızca ait olduğu katman numarasına bağlıdır ve orbital türünden tamamen bağımsızdır.
   • C) Katman numarası büyük olan bütün orbitallerin enerjisi, alt katmanlardaki orbitallerin tamamından kesinlikle daha yüksektir.
   • D) Orbital türü değişmediği sürece baş kuantum sayısındaki artış orbitalin bağıl enerjisinde herhangi bir farklılık oluşturmaz.
   • E) Aynı tür orbitallerde katman numarası büyüdükçe enerji artarken farklı orbital türlerinde üst katmandaki bir orbital alt katmandaki bir orbitalden daha düşük enerjiye sahip olabilir.
4. 4.

   TENMAK Proton Hızlandırıcı Tesisi’nde yürütülen tıbbi izotop üretiminde, hızlandırılmış protonlarla bombardıman edilen kararlı oksijen-18 çekirdeklerinin flor-18 çekirdeklerine dönüştüğü ve ortama nötron salındığı nicel olarak tespit edilmiştir. Dalton atom modelinde yer alan "Atomlar bölünemez, parçalanamaz ve başka bir elementin atomuna dönüştürülemez." varsayımı bu teknolojik ve deneysel veriyle birlikte değerlendirildiğinde, bilimsel bilginin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılır?

   • A) Teknolojik araçlarla desteklenmeyen eski teoriler, yeni bulgular ortaya çıktığında tamamen geçersiz sayılarak bilim tarihinden çıkarılır.
   • B) Maddenin yapısına ilişkin ilk modeller yalnızca teorik kabullere dayandığı için deneysel yöntemlerle sınanamaz.
   • C) Bir atom modelinin tek bir varsayımı çürütüldüğünde o modelin geliştirdiği kütlenin korunumu gibi tüm yasalar da geçerliliğini yitirir.
   • D) Bilimsel bilgi mutlak gerçeklere ulaştığında ileri teknoloji kullanılsa dahi mevcut model üzerinde değişiklik yapılamaz.
   • E) Yeni teknolojik kanıtlar ve deneysel bulgular, geçmiş teorilerin sınırlarını ortaya koyarak bilimsel bilginin zamanla revize edilmesini ve gelişmesini sağlar.
5. 5.

   Bir araştırmacının katot ışını tüpünde farklı elektrot metalleri ve gazlar kullanarak gerçekleştirdiği deneylere ait ölçüm sonuçları aşağıda özetlenmiştir: Demir elektrot ve hidrojen gazı kullanıldığında: Işınlar elektriksel alanda pozitif kutba sapmış, yük/kütle (e/m) oranı $-1{,}76 \times 10^{11} \text{ C/kg}$ olarak ölçülmüştür.Bakır elektrot ve azot gazı kullanıldığında: Işınlar elektriksel alanda pozitif kutba sapmış, yük/kütle (e/m) oranı $-1{,}76 \times 10^{11} \text{ C/kg}$ olarak ölçülmüştür.Platin elektrot ve helyum gazı kullanıldığında: Işınlar elektriksel alanda pozitif kutba sapmış, yük/kütle (e/m) oranı $-1{,}76 \times 10^{11} \text{ C/kg}$ olarak ölçülmüştür.Dalton'un atom modelinde yer alan "Atom, maddenin parçalanamaz en küçük yapı birimidir." varsayımı ile bu deneysel veriler birlikte değerlendirildiğinde, bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Yeni deneysel veriler üretilse bile önceki teorilerde yer alan temel tanımlar mutlak doğrular olarak korunur.
   • B) Maddenin farklı koşullardaki davranışları atom teorilerinin varsayımlarını tamamen geçersiz kılarak bilimsel birikimi sıfırlar.
   • C) Bilimsel bilginin geçerliliği yalnızca doğrudan gözlemlenebilen makroskobik olayların açıklanabilmesine bağlıdır.
   • D) Maddenin türünden bağımsız ortak atom altı parçacıkların varlığını gösteren nicel kanıtlar, atomun bölünemez olduğu varsayımının revize edilerek modelin geliştirilmesini sağlamıştır.
   • E) Bir modelin nicel hesaplamalarındaki tutarlılık, modelin hiçbir koşulda değişmeyecek nihai bir yasa olduğunu kanıtlar.
6. 6.

   Thomson atom modelinin pozitif yüklerin atom hacmine homojen dağıldığı varsayımı, alfa parçacıklarının ince altın levhadan geçerken en fazla 1 derecelik çok küçük açılarla sapacağını öngörmüştür. Ancak yapılan saçılma deneyinde parçacıkların büyük çoğunluğunun levhadan doğrudan geçtiği, yaklaşık 8000 tanecikten 1'inin ise 90 dereceden büyük açılarla geri yansıdığı ölçülmüştür. Bu deneysel kanıtlar sonucunda atomun çekirdekli yapısının tanımlanması, bilimsel bilginin gelişimine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisini destekler?

   • A) Bilimsel teoriler doğrulandığında kesinleşen mutlak bilgilerdir ve deneysel gözlemler bu teorilerin değişmezliğini kanıtlamak için yapılır.
   • B) Yeni bir atom modeli geliştirildiğinde önceki modele ait tüm gözlem ve veriler bilimsel değerini kaybederek bütünüyle reddedilir.
   • C) Deneylerle desteklenen atom modelleri zamanla yeterli veri birikimine ulaştığında değişmez evrensel doğa yasalarına dönüşür.
   • D) Bilimsel modellerdeki değişimler, doğanın işleyişindeki kuralların değişmesinden veya teorik matematiksel kabullerden kaynaklanır.
   • E) Bilimsel modeller mutlak doğrular olmayıp yeni deneysel kanıtların mevcut varsayımlarla çelişmesi durumunda yenilenir veya geliştirilir.
7. 7.

   Rutherford atom modelinde çekirdekteki pozitif yüklerin varlığı kanıtlanmış; ancak helyum (çekirdek yükü: +2, kütle: ~4 akb) ve karbon (çekirdek yükü: +6, kütle: ~12 akb) gibi atomlarda pozitif yüklerin, ölçülen toplam çekirdek kütlesinin yalnızca yaklaşık yarısını karşıladığı saptanmıştır. Yalnızca protonlarla açıklanamayan bu nicel kütle açığı verisi, araştırmacıları kütlesi protona yakın fakat yüksüz bir tanecik arayışına yönlendirmiş ve 1932'de nötronun deneysel keşfiyle atom modeli geliştirilmiştir. Bu veriler doğrultusunda atom teorilerinin gelişim süreci değerlendirildiğinde, bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Bilimsel bir modelde öngörülen varsayımlar doğrudan doğrulanamadığında önceki tüm kuramsal açıklamalar bütünüyle reddedilir.
   • B) Deneysel ölçümlerde karşılaşılan sayısal uyumsuzluklar, bilimsel bilginin nesnel kanıtlardan çok öznel tahminlere dayandığını kanıtlar.
   • C) Atom teorileri zamanla değişebilse de deneysel olarak sınanıp kanunlaştıktan sonra yeni bulgularla hiçbir şekilde revize edilemez.
   • D) Mevcut kuramların açıklayamadığı yeni deneysel kanıt ve ölçümler, modellerin sorgulanmasını ve geliştirilerek değişmesini sağlar.
   • E) Bilimsel bilginin geçerliliği ve güvenilirliği, yalnızca doğrudan gözlemlenebilen temel parçacıklar üzerinden yapılan ölçümlerle sınırlıdır.
8. 8.

   Elektronun davranışına ilişkin bilimsel süreçte; Bohr modeli tek elektronlu taneciklerin çizgi spektrumlarını sabit dairesel yörüngelerle açıklarken çok elektronlu atomların spektrumlarındaki karmaşık yarılmaları açıklayamamış, ardından Heisenberg'in elektronun konum ve hızının aynı anda kesin olarak ölçülemeyeceğini gösteren deneysel ve matematiksel bulguları sonucunda elektronların bulunma olasılığının yüksek olduğu üç boyutlu hacimsel bölgeleri tanımlayan orbital kavramı geliştirilmiştir. Bu veriler doğrultusunda atom modellerinin tarihsel gelişimi değerlendirildiğinde bilimsel bilginin yapısına ilişkin hangisi savunulabilir?

   • A) Bilimsel kuramlar teknolojik yetersizlikler giderildikçe zamanla değişmeyen mutlak kanunlara dönüşür.
   • B) Yeni deneysel kanıtlar ve açıklanamayan gözlemler ortaya çıktıkça mevcut modellerin yetersiz varsayımları terk edilerek bilimsel bilgi güncellenir.
   • C) Bir modelin belirli sistemlerdeki olayları doğru tahmin etmesi, o modelin tüm varsayımlarının eksiksiz olduğunu kanıtlar.
   • D) Bilimsel bilginin gelişimi yalnızca önceki modellerin tamamen yanlışlanıp baştan reddedilmesiyle gerçekleşir.
   • E) Atom modellerindeki değişimler sadece matematiksel hesaplamalara dayanır ve deneysel verilerden bağımsız ilerler.
9. 9.

   Atomun yapısına ilişkin tarihsel süreçte elde edilen bazı deneysel veriler verilmiştir: • Dalton (1803): Maddenin bölünemeyen en küçük yapı birimi atomdur. • Thomson (1897): Katot ışınları deneyleriyle atomdan çok daha küçük kütleye sahip negatif yüklü elektronlar saptanmıştır. • Rutherford (1911): Alfa saçılması deneyiyle pozitif yüklerin merkezdeki küçük bir çekirdekte toplandığı ve atomun büyük kısmının boşluk olduğu belirlenmiştir. Bu verilere göre, atom teorilerinin tarihsel gelişimi değerlendirildiğinde bilimsel bilginin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Yeni deneysel yöntemler geliştirilse de önceki atom modellerinin öne sürdüğü temel varsayımlar değişmeden korunur.
   • B) Atom modellerinin tarihsel gelişimi tamamlanmış olup güncel modeller mutlak ve değişmez kesin doğrular içerir.
   • C) Bir modelin varsayımları yeni bulgularla çürütüldüğünde o model bilimsel gelişim sürecindeki tüm değerini kaybeder.
   • D) Yeni deneysel kanıtlar ve gözlemler, önceki modellerin sınırlılıklarını ortaya koyarak bilimsel bilginin revize edilmesini veya yenilenmesini sağlar.
   • E) Bilimsel teoriler doğrudan gözleme dayanmadığı için atom altı taneciklerin keşfi teorik modellerin yapısını etkilemez.