Fizik Bilimine Yön Verenler Kazanım Test Çöz

Sorular

1. 1.

   Robert Hooke, sarmal bir yayın ucuna kademeli olarak artan ağırlıklar asmış; ortam sıcaklığını ve yayın cinsini sabit tutarak her basamakta yaydaki uzama miktarını cetvelle ölçüp kaydetmiştir. Hooke'un bu kontrollü gözlem ve veri değerlendirme süreci dikkate alındığında, bilimsel çalışma biçimine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Bilimsel bilgiye ulaşmada güvenilir sonuçlar, değişkenlere müdahale edilmeden serbest bırakıldığı rastlantısal gözlemlerle elde edilir.
   • B) Deney ortamında sabit tutulan kontrol değişkenleri, araştırılan temel fiziksel ilişkinin yönünü doğrudan belirleyen unsurlardır.
   • C) Deney yoluyla sınanan bir hipotezin doğruluğu, toplanan nicel ölçüm verileri yerine teorik kabullerin yaygınlığına dayanır.
   • D) Fiziksel olguları açıklayan ilkeler, yalnızca laboratuvar dışındaki doğal süreçlerin nitel olarak betimlenmesiyle genelleştirilir.
   • E) Fiziksel büyüklükler arasındaki nedensel ve nicel ilişkiler, değişkenlerin kontrollü biçimde değiştirilip ortaya çıkan etkilerin sistematik ölçümüyle kanıtlanır.
2. 2.

   Georg Simon Ohm, bir elektrik devresinde kullandığı iletken telin cinsini, boyutlarını ve sıcaklığını sabit tutarak uygulanan gerilimi kademeli olarak artırmış ve her basamakta devreden geçen akım şiddetini ölçerek kaydetmiştir. Gerilimin akıma oranının sabit kaldığını belirleyen Ohm'un bu kontrollü çalışma biçimi dikkate alındığında, ulaşılabilecek en kapsamlı bilimsel çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Bilimsel yasalar mutlak ve değişmez olduğundan deneyler yalnızca önceden bilinen teorik kabulleri doğrulamak için yürütülür.
   • B) Fiziksel büyüklükler arasındaki nicel ilişkiler, değişkenlerin kontrol altında tutulduğu deneyler ve sistematik veri analizleri yoluyla modellenir.
   • C) Bir fiziksel ilkenin genellenebilmesi için sistemdeki tüm değişkenlerin eş zamanlı olarak farklılaştırılıp incelenmesi zorunludur.
   • D) Bilim insanlarının ulaştığı temel sonuçlar nesnel ölçümlerden ziyade araştırmacının kişisel sezgilerine ve tahminlerine dayanır.
   • E) Fizik biliminde kavramsal modellemelerin oluşturulabilmesi için kuramsal çıkarımlar yeterli olup deneysel kanıtlara ihtiyaç duyulmaz.
3. 3.

   Michael Faraday, yalıtılmış bir iletken bobine bağladığı akımölçeri gözlemlerken güçlü bir mıknatısı bobinin içinde hareketsiz tuttuğunda devreden akım geçmediğini belirlemiştir. Mıknatısı bobine yaklaştırdığında ya da bobinden uzaklaştırdığında akım oluştuğunu, hareket hızlandıkça akım şiddetinin arttığını ve hareket yönü değiştiğinde akımın yönünün de tersine döndüğünü kontrollü denemelerle kaydetmiştir. Faraday'ın bu deney ve veri kayıtlarına dayalı çalışma biçimi dikkate alındığında, ulaşılabilecek en kapsamlı bilimsel çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Doğadaki tüm elektriksel ve manyetik etkilerin açığa çıkması için maddelerin birbiriyle doğrudan temas etmesi zorunludur.
   • B) Bilimsel deneylerde sayısal verilere ulaşılmadan önce oluşturulan varsayımlar doğrudan doğa yasası olarak kabul edilir.
   • C) Fiziksel olaylardaki neden-sonuç ilişkileri yalnızca soyut kuramsal kabullerle kesin ve genelgeçer hâle getirilebilir.
   • D) Deneylerde incelenen fiziksel bir sonucun sürekliliği, sistem bileşenlerinin bütünüyle durağan kalmasına bağlıdır.
   • E) Fiziksel bir etkinin oluşumu ve niteliği, değişkenlerin durağanlığından ziyade aralarındaki bağıl değişim ve süreçlere bağlı olarak kontrollü gözlemlerle kanıtlanır.
4. 4.

   James Prescott Joule, mekanik işin ısıya dönüşümünü incelemek amacıyla yalıtılmış bir su kabı içerisine yerleştirdiği çarkları düşen ağırlıklarla döndürmüş; farklı mekanik iş değerleri için suyun sıcaklık artışını hassas termometrelerle ölçerek verileri kaydetmiştir. Joule’un bu kontrollü deney ve veri analizi süreci dikkate alındığında, ulaşılabilecek en kapsamlı bilimsel çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Doğadaki tüm enerji türleri ölçüm aletlerinde bir kayba uğramadan kendiliğinden mekanik işe dönüşebilir.
   • B) Değişkenleri titizlikle kontrol edilen nicel ölçümler ve veriler, enerjinin korunduğunu ve farklı biçimlere dönüşebileceğini kanıtlar.
   • C) Bilimsel kuramların kesinleşebilmesi için ölçülen nicel veriler yerine yalnızca nitel gözlemlerin kullanılması yeterlidir.
   • D) Bir deney düzeneğinde bağımsız değişken sabit tutulduğunda bağımlı değişkendeki değişimler daha sağlıklı belirlenir.
   • E) Bilimsel hipotezlerin sınanmasında deney araçlarının ölçüm hassasiyetinden ziyade kuramsal kabullerin önceliği esastır.
5. 5.

   Galileo Galilei, serbest düşme hareketini doğrudan ölçmenin güçlüğü karşısında eğik düzlem kullanarak hareketi kontrollü bir şekilde yavaşlatmış; aynı yükseklik, açı ve pürüzsüzlükteki eğik düzlemden farklı kütleli küreleri serbest bırakarak varış sürelerini kaydetmiştir. Kürelerin kütleleri farklı olmasına karşın düzlemin sonuna aynı sürede ulaştıklarını gözlemleyen Galileo, Antik Çağ'dan beri doğru kabul edilen Aristo'nun "ağır cisimler daha hızlı düşer" tezini çürütmüştür. Galileo'nun bu çalışma biçimi ve veri değerlendirme süreci dikkate alındığında bilimsel bilgi üretimiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılır?

   • A) Doğrudan ölçüm yapılamayan doğa olayları bilimsel araştırmaların ve fiziksel modellemelerin kapsamı dışında tutulmalıdır.
   • B) Yerleşik bilimsel otoritelerin görüşleri ile çelişen deneysel ölçümler, kuramsal bütünlüğü korumak için geçersiz sayılır.
   • C) Bir doğa olayındaki tüm değişkenlerin eş zamanlı olarak değiştirilmesi, değişkenler arasındaki bağıntıyı açıklamada temel yöntemdir.
   • D) Bilimsel ilkelerin kesinleşmesi için nicel veri kayıtları yerine yalnızca duyusal algılara dayalı nitel gözlemler esas alınmalıdır.
   • E) Bilim insanları ölçüm güçlüklerini kontrollü deney düzenekleriyle aşar ve yerleşik kabulleri nicel gözlem verileriyle sorgular.
6. 6.

   Fotoelektrik deneylerinde metal yüzeye düşürülen ışığın şiddeti artırıldığında sökülen elektronların maksimum kinetik enerjisinin değişmediği, fakat ışığın frekansı artırıldığında bu enerjinin arttığı gözlemlenmiştir. Albert Einstein, klasik dalga kuramıyla açıklanamayan bu deneysel verileri inceleyerek ışığın foton adı verilen enerji paketçiklerinden oluştuğu modelini önermiştir. Einstein'ın bu çalışma biçimi ve değerlendirmesi dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Bilimsel kuramlar sadece felsefi kabullere dayandığında yeni modellerin doğmasına zemin hazırlar.
   • B) Deneysel veriler yerleşik kuramla uyuşmadığında ölçüm sonuçları var olan modele göre yeniden yorumlanmalıdır.
   • C) Fiziksel modellerin geçerliliği, bağımsız değişkenlerin deney ortamından tamamen yalıtılmasına bağlıdır.
   • D) Mevcut teorilerin açıklayamadığı deneysel veriler ve değişkenler arası ilişkiler, yeni bilimsel modellerin kurulmasını sağlar.
   • E) Bilim insanları çalışmalarında deneysel kanıtlardan ziyade dönemin kabul görmüş kabullerine bağlı kalmalıdır.
7. 7.

   Newton, beyaz ışığın cam prizmadan geçerek renklere ayrılmasının ardından, ayrışan tek bir rengi ikinci bir prizmadan geçirmiş ve rengin yeniden farklı renklere bölünmediğini gözlemlemiştir. Newton'ın bu kontrollü deneyi ve gözlem verileri değerlendirildiğinde, ulaşılabilecek en kapsamlı bilimsel çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Doğrudan gözleme dayalı ilk veriler, ileri deneylere ve değişken kontrolüne ihtiyaç duyulmadan kesin yargıya varmak için yeterlidir.
   • B) Bilimsel bilgiye ulaşmada geçmiş teorik kabuller, deneysel verilerin sunduğu kanıtlardan her zaman daha güvenilirdir.
   • C) Fizik deneylerinde birden fazla değişkenin aynı anda serbestçe değiştirilmesi, nedensellik ilişkisinin kurulmasını kolaylaştırır.
   • D) Bir iddianın geçerliliği, şüphe duyulan etkenin kontrollü biçimde yalıtılması ve gözlemlenebilir kanıtlarla test edilmesiyle belirlenir.
   • E) Bilimsel bir hipotezin doğruluğu, deney ve gözlem süreçlerinden bağımsız olarak yalnızca mantıksal çıkarımlarla kanıtlanır.
8. 8.

   Hazini, geliştirdiği teraziyle maddelerin yoğunluğunu ölçerken suyun sıcaklığı ve saflığı değiştikçe sıvı kaldırma kuvvetinin ve dolayısıyla ölçüm değerlerinin farklılaştığını gözlemlemiş; bu nedenle tüm ölçümlerini sabit sıcaklıktaki saf su ile tekrarlı olarak gerçekleştirip kaydetmiştir. Hazini'nin bu çalışma biçimi, bilimsel araştırmalarda aşağıdakilerden hangisinin önemine doğrudan kanıt oluşturur?

   • A) Ölçüm araçlarının hata payını göz ardı ederek yalnızca teorik kabullere dayanmanın
   • B) Bilimsel çalışmalarda deney ortamındaki tüm fiziksel koşulları sürekli değiştirmenin
   • C) Elde edilen ilk ölçüm sonucunu yeterli görerek deneyi tek bir seferde sonlandırmanın
   • D) Kontrollü değişkenlerin sabit tutulması ve tekrarlı ölçümlerle verilerin güvenilirliğini sağlamanın
   • E) Hipotezleri doğrulamak yerine doğadaki değişkenlerin birbiriyle ilişkisiz olduğunu varsaymanın
9. 9.

   İbnülheysem, ışığın yayılması ve görme olayını açıklarken teorik kabuller yerine kontrollü deney düzenekleri kurmuş; karanlık odada ışık kaynaklarının mesafesini ve delik boyutlarını sistematik olarak değiştirerek gözlem kayıtları tutmuştur. İbnülheysem'in bu çalışma biçiminden yola çıkarak ulaşılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi bilimsel bilginin üretilme sürecini en doğru yansıtır?

   • A) Bilimsel çalışmalar yalnızca soyut düşünceye dayanmalı, deneysel süreçlerin ortaya koyduğu veriler göz ardı edilmelidir.
   • B) Bilimsel iddialar, değişkenlerin kontrollü biçimde test edildiği tekrarlanabilir gözlem ve ölçülebilir verilerle desteklenmelidir.
   • C) Bilimsel gerçeklere ulaşmada tek bir gözlem yeterli kabul edilmeli, sistematik veri kayıtlarına ihtiyaç duyulmamalıdır.
   • D) Fiziksel modeller, deney ortamındaki bütün değişkenlerin aynı anda değiştirilmesiyle en güvenilir sonuca ulaşır.
   • E) Bilim insanının temel yaklaşımı, ön kabullerini geçerli kılmak amacıyla elde ettiği deney verilerini teorisine uydurmaktır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.