Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Pekiştirmeler Nasıl Yazılır?

   Türkçede bir kavramın anlamını güçlendirmek, pekiştirmek amacıyla sıfat veya zarf görevinde kullanılan pekiştirmeli sözcükler her zaman bitişik yazılır.

   1. 'm, p, r, s' Ünsüzleriyle Yapılan Pekiştirmeler

   Sözcüğün ilk hecesine m, p, r, s ünsüzlerinden biri getirilerek oluşturulan yapılar bitişik yazılır:

   • tertemiz sokaklar
   • masmavi bir gökyüzü
   • yemyeşil bir ova
   • bomboş bir salon

   2. Araya Ünlü Giren Pekiştirmeler

   Bazı pekiştirmelerde hece türemesi gerçekleşir ve araya fazladan bir ünlü girer. Bu tür sözcükler de bitişik yazılır:

   • gündüz → güpegündüz
   • yalnız → yapayalnız
   • sağlam → sapasağlam
   • çevre → çepçevre
   • sıklam → sırsıklam

   Uyarı: İkilemeler yoluyla yapılan pekiştirmeler (örneğin güzel güzel, yavaş yavaş) ayrı yazılır; ancak m, p, r, s sesleriyle kurulan tek kelimelik pekiştirmeler mutlaka bitişik yazılmalıdır.

   Noktalama İşaretlerinin Özel Görevleri

   İletişimde duygu, tutum ve ilişkileri doğru yansıtmak için noktalama işaretlerini kurallarına uygun kullanmak gerekir.

   1. Yay Ayraç İçinde Ünlem İşareti: (!)

   Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istendiğinde o sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti (!) kullanılır.

   • Onun ne kadar çalışkan (!) olduğunu tüm sınıf bilir, ödevlerini hep son dakikaya bırakır.
   • Bizi çok iyi anladığını (!) söylediği hâlde hiç dinlemiyordu.

   2. Kısa Çizginin (-) Anlamsal Bağlantı Görevi

   Kelimeler ya da sayılar arasında 've', 'ile', 'ila', '...-den ...-e' anlamlarını vermek için kısa çizgi kullanılır:

   • Türkçe-İngilizce Sözlük (Türkçe ile İngilizce arasında)
   • Ankara-İstanbul hızlı tren hattı (Ankara'dan İstanbul'a)
   • Görüşmeler 09.30-11.00 saatleri arasında tamamlanacaktır. (09.30 ila 11.00 arasında)
   • 1914-1918 yılları arasında yaşanan olaylar (1914'ten 1918'e kadar)

   Eğik Çizgi (/) Nerelerde Kullanılır?

   Eğik çizgi, günlük yaşamda adres yazımından dil bilgisine kadar pek çok alanda belirli standartları sağlamak için kullanılır.

   1. Adres Yazımında

   Adreslerde apartman numarası ile daire numarasını ve semt ile şehri birbirinden ayırmak için kullanılır:

   • Menekşe Sokak, No.: 14/6 Kurtuluş/ANKARA

   2. Tarihlerin Yazılışında

   Tarihlerde gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için eğik çizgi kullanılır:

   • Toplantı günü: 12/10/2024

   Not: Tarihlerde ay adı yazıyla belirtilmişse (ör. 12 Ekim 2024) araya hiçbir noktalama işareti konmaz.

   3. Dil Bilgisinde Eklerin Gösteriminde

   Dil bilgisi incelemelerinde eklerin farklı biçimlerini (ses değişimlerini) göstermek için eğik çizgiye başvurulur:

   • İsimden isim yapma eki: -lık / -lik / -luk / -lük
   • Yönelme durumu eki: -a / -e

   Uygulama Özeti

   Yazılı anlatımlarımızda düşüncelerimizi eksiksiz ve açık aktarabilmek için pekiştirmeleri bitişik yazmalı; yay ayraç içinde ünlemi alay/kinaye amacıyla, kısa çizgiyi bağlantı anlamı kurmak için, eğik çizgiyi ise adres, tarih ve ek ayrımlarında doğru kullanmalıyız.