Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme [cite: 32] Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Sayıların Metin İçinde Yazımı

   Metinlerimizde sayıları doğru yazmak, anlatımımızın açık ve kurallara uygun olmasını sağlar. Günlük hayatta ve derslerimizde sıklıkla kullandığımız sayıların yazımına ilişkin temel ilkeler şunlardır:

   • Metin içindeki sayılar: Sayılar metin içerisinde genellikle harflerle yazılır. Örneğin: On dört gün sonra kütüphanede buluşacağız.
   • Birden fazla kelimeden oluşan sayılar: Ayrı yazılır. Örneğin: üç yüz elli iki, bin iki yüz.
   • Saat, para tutarı, ölçü ve istatistiksel veriler: Sayılarla gösterilir. Örneğin: Toplantı 14.30'da başlayacak., 25 kilogram, 150 lira.
   • Sıra sayıları: Yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Rakamla gösterildiğinde ya rakamdan sonra bir nokta konur ya da kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır. Örneğin: 7. sınıf veya 7'nci sınıf (burada 7'inci şeklinde yazılması ses olayı kuralına aykırıdır).
   • Üleştirme sayıları: Yalnızca harfle yazılır; rakamla yazılmaz. Örneğin: beşer beşer (doğru), 5'er 5'er (yanlış).

   Tırnak İşaretinin ("") Görevleri

   Tırnak işareti, yazılı anlatımda aktarımları, özel vurguları ve eser adlarını diğer ögelerden ayırmak için kullanılır. 7. sınıf düzeyinde bilmemiz gereken temel işlevleri şunlardır:

   • Doğrudan Alıntılar: Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır. Tırnak içindeki cümlenin sonundaki noktalama işareti tırnak kapatılmadan önce konur. Örneğin: Öğretmenimiz, "Kitap okumak zihni dinlendirir." dedi.
   • Özel Olarak Vurgulanan Sözler: Cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınabilir. Örneğin: Yazar bu eserinde "samimiyet" temasını ustalıkla işlemiş.
   • Eser ve Yazı Adları: Cümle içerisinde geçen kitap, dergi, makale adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır. Örneğin: Reşat Nuri Güntekin'in "Çalıkuşu" romanını bir solukta okudum.

   Yay Ayraç ( ) ve Köşeli Ayraç [ ] Kullanımı

   Metin içinde ek bilgilere yer verirken veya metin aktarımlarında hiyerarşik bir düzen kurarken ayraçlardan yararlanırız.

   Yay Ayracın Temel İşlevleri

   • Cümle Dışı Ek Bilgiler: Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgileri belirtmek için kullanılır. Örneğin: Anadolu kentlerini, köylerini (Gezsek de görsek bile değil.) anlatan romanlar ilgi çeker.
   • Tiyatro ve Senaryo Metinleri: Konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır. Örneğin: İhtiyar — (Ağır adımlarla sandalyeye yönelir.) Evlat, bana biraz su verir misin?
   • Doğum ve Ölüm Tarihleri: Kişilerin doğum ve ölüm yılları ayraç içinde gösterilir. Örneğin: Cahit Sıtkı Tarancı (1910-1956) edebiyatımızın önemli şairlerindendir.

   Köşeli Ayracın Kullanımı

   • Ayraç İçinde Ayraç: Ayraç içine alınmış bir bilginin içinde yeniden bir ayraç açılması gerektiğinde, en dıştaki ayraç köşeli ayraç [ ] yapılır. Örneğin: Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886-1973)] Bodrum aşığı bir yazarımızdır.

   Uygulama ve Problem Çözme: Yazım ve Noktalama Çözümlemesi

   Aşağıda bir okul kütüphanesinin hazırladığı duyuru panosundaki maddeler ve bu maddelerin kural analizi verilmiştir:

   • 1. İnceleme: "Kütüphanemize yeni gelen kitaplar 2'şer adet olarak raflara dizilmiştir."
     Sorun: Üleştirme sayısı rakamla yazılmıştır.
     Çözüm: Üleştirme sayıları harfle yazılmalıdır: "ikişer adet" şeklinde düzeltilmelidir.
   • 2. İnceleme: "Etkinlik 15. Kasıma kadar devam edecektir."
     Sorun: Sıra sayısı bildirilmediği hâlde gün bildiren sayıdan sonra gereksiz nokta konmuştur.
     Çözüm: "15 Kasım'a kadar" biçiminde yazılmalıdır.
   • 3. İnceleme: "Kütüphane sorumlusu: (Yavaşça ayağa kalkarak) İsteyen öğrenciler 'Nutuk' adlı eseri inceleyebilir, dedi."
     Sorun: Tiyatro yönergesi yay ayraçla doğru belirtilmiş fakat eser adı çift tırnak yerine hatalı vurgulanmış, ayrıca tırnak işareti başkasına ait sözü aktarma işlevinde açıkça kapatılmamıştır.
     Çözüm: Eser adları çift tırnak içine alınmalıdır: "Nutuk".
   • 4. İnceleme: "Yazarın biyografisi (Kemal Tahir [1910-1973]) panoya asıldı."
     Sorun: Ayraç içinde ayraç kullanılırken en dışta köşeli ayraç yerine yay ayraç kullanılmıştır.
     Çözüm: Dışta köşeli, içte yay ayraç bulunmalıdır: [Kemal Tahir (1910-1973)].