Yazılı üretim ve yazılı etkileşiminde ön bilgilerinden yararlanabilme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Yazma Sürecinde Ön Bilgileri Harekete Geçirme

   Bir konu hakkında yazı yazarken veya bir deneyin sonuçlarını raporlaştırırken zihnimizdeki mevcut bilgileri kullanırız. Ön bilgiler; geçmişte okuduğumuz metinlerden, katıldığımız etkinliklerden veya yaptığımız bilimsel gözlemlerden edindiğimiz kazanımlardır.

   Bilimsel bir deney ya da gözlem sonucunu yazılı olarak ifade ederken şu basamakları izleriz:

   • Hazırlık: Konuyla ilgili daha önceden bildiğimiz kavramları, neden-sonuç bağıntılarını ve ilkeleri hatırlamak.
   • İlişkilendirme: Deneyde elde edilen yeni bulguları, zihnimizdeki güvenilir ön bilgilerle eşleştirmek.
   • Yazıya Aktarma: Veriler ile ön bilgileri birleştirerek sebep-sonuç ilişkisi içeren düzenli cümleler kurmak.

   Deney Ortamı ve Değişkenleri Yorumlama

   Fen atölyesinde yapılan güvenli bir deney düzeneğini düşünelim. İki özdeş cam kaba eşit miktarda su konulmuş, birinci kap oda sıcaklığında (20 °C), ikinci kap ise kontrollü bir ısıtıcı üzerinde (40 °C) bekletilmiştir. İki saat sonunda ikinci kaptaki su miktarının daha çok azaldığı ölçülmüştür.

   Bu veriyi raporlaştıran bir yazar, ön bilgilerinden şu şekilde yararlanır:

   • Ön Bilgi: Sıcaklık arttıkça buharlaşma hızı artar.
   • Deney Gözlemi: 40 °C'deki kabın su seviyesi 20 °C'deki kaba göre belirgin biçimde düşmüştür.
   • Yazılı Bağlam: Yazar, yalnızca 'Su azaldı.' demek yerine ön bilgisini devreye sokarak 'Sıcaklığın artırılması buharlaşmayı hızlandırdığı için ikinci kaptaki sıvı seviyesinde daha hızlı bir düşüş kaydedilmiştir.' cümlesini kurar.

   Problem Çözme ve Yazılı Metin Üretimi

   Elde edilen verileri ön bilgiler ışığında yazılı metne dönüştürürken anlamca çelişen ifadelere yer verilmemeli ve düşünceler sebep-sonuç bağıyla örülmelidir.

   Doğru Yapılandırılmış Metin Örneği:

   Gözlem sürecinde sıcaklık değişkeninin sıvı miktarına etkisi incelenmiştir. Isıtıcı devredeyken buharlaşma hızının arttığına dair ön bilgimiz, deney tüpündeki sıvı kaybının temel sebebini açıklamaktadır. Dolayısıyla kontrollü ortamda sıcaklık yükseldikçe sıvının gaz hâline geçişi hızlanmış ve bu durum ölçüm cetveline net bir azalma olarak yansımıştır.

   Görüldüğü üzere yazar, deney gözlemini önceden bildiği fen kavramlarıyla açıklayarak tutarlı ve ikna edici bir yazılı üretim gerçekleştirmiştir.