Uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Cümleler Arasında Anlam Köprüleri

   Konuşurken ya da yazı yazarken düşüncelerimizi arka arkaya sıralarız. Ancak bu düşüncelerin birbirinden kopuk olmaması, dinleyicinin veya okuyucunun konuyu rahatça takip edebilmesi için cümleler arasında mantıksal bağlar kurarız. Bu görevi üstlenen sözcük veya söz öbeklerine geçiş ve bağlantı ifadeleri denir.

   Geçiş ve bağlantı ifadeleri metinlerin akıcılığını ve tutarlılığını sağlar. Bir düşünceden diğerine geçerken fikrimizin yönünü değiştirebilir, bir fikri pekiştirebilir ya da konuyu toparlayıp sonuca bağlayabiliriz.

   Örnek Durum

   "Her birey düşüncelerini özgürce ifade etme hakkına sahiptir ancak bu hakkı kullanırken başkalarının kişilik haklarına saygı göstermelidir."

   Bu cümlede koyu yazılan sözcük, bir haktan bahsederken bu hakkın sorumluluk sınırını çizmiş ve düşüncenin akışını farklı bir boyuta taşımıştır.

   Fikirlerin Karşılaştırılması ve Yön Değişimi

   Bazen iletmek istediğimiz mesaj olumlu bir durumdan olumsuz bir duruma veya olumsuz bir durumdan olumlu bir duruma geçebilir. İki zıt veya farklı düşünceyi birbirine bağlarken düşüncenin yönünü değiştiren ifadeler kullanılır.

   Sık Kullanılan İfadeler

   • Ama, fakat, lakin, ancak: "Haklarımızı korumak için çaba gösteriyoruz fakat üzerimize düşen görevleri de unutmamalıyız."
   • Oysa, ne var ki, buna rağmen: "Grup çalışması için her türlü imkân sağlanmıştı oysa görev dağılımı zamanında yapılmadı."
   • Yalnız, sadece (sınırlama bildirenler): "Toplantıya katılabilirsin yalnız sıran geldiğinde konuşmalısın."

   Bu tür ifadelerden önce ve sonra gelen cümleler arasındaki anlam karşıtlığına dikkat etmek gerekir. İki olumlu ya da iki doğrudan birbirini destekleyen yargı arasında yön değiştiren ifade kullanılması anlatım bozukluğuna yol açabilir.

   Fikri Güçlendirme ve Sonuca Bağlama

   Düşüncemizi daha iyi anlatmak, söylediklerimize açıklık getirmek ya da anlatımı toparlamak için farklı işlevlere sahip geçiş ifadelerinden yararlanırız.

   1. Destekleyici ve Açıklayıcı İfadeler

   Bir görüşü pekiştirmek, örneklendirmek veya başka bir biçimde yeniden ifade etmek için kullanılır:

   • Örneğin, mesela: "Toplumsal sorumluluklarımızı yerine getirmeliyiz; örneğin çevremizi temiz tutmak ortak bir sorumluluktur."
   • Özellikle, hatta: "Hak arama bilinci her yaşta gelişmeli, özellikle çocukluk çağında bu değer benimsenmelidir."
   • Açıkçası, başka bir deyişle: "Haklarımız sınırlandırılmamalıdır; başka bir deyişle herkes yasalar önünde eşit olmalıdır."

   2. Özetleyen ve Sonuç Bildiren İfadeler

   Konuşmanın veya yazının tamamını toparlayıp ana fikre ulaşırken tercih edilir:

   • Kısacası, özetle, son olarak, böylece: "Haklarımızın farkında olmalı, sorumluluklarımızı yerine getirmeli ve adil davranmalıyız; kısacası duyarlı bir vatandaş gibi hareket etmeliyiz."

   Cümlelerin Anlam İlişkisini Belirleme

   Geçiş ve bağlantı ifadelerini doğru kullanmanın temel kuralı, iki yargı arasındaki mantıksal bağı iyi çözümlemektir. Bir cümlede boş bırakılan yere ifade seçerken şu adımları izleyebilirsiniz:

   1. İlk yargıyı inceleyin: Cümle olumlu bir durumdan mı yoksa olumsuz bir durumdan mı söz ediyor?
   2. İkinci yargıyı inceleyin: İkinci kısım ilkini tamamlıyor mu, ona ters düşen bir durum mu belirtiyor yoksa bir örnek mi sunuyor?
   3. İlişkiyi adlandırın: Eğer iki düşünce birbirine zıtsa yön değiştiren bir sözcük; aynı doğrultuda destekleniyorsa açıklayıcı bir sözcük seçilmelidir.

   Kavram Yanılgısına Dikkat!

   "Kütüphane kurallarına uydu ama kitapları zamanında teslim etti." cümlesinde iki durum da olumludur ve birbirini destekler. Bu nedenle burada ama yerine ve ya da üstelik gibi bağlayıcı ifadeler kullanılmalıdır.