Öznel ve Nesnel Cümleler Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Satır Aralarını Okumak

   Bir metni okurken yazarın açıkça dile getirdiği bilgilerin ötesine geçerek metindeki ipuçlarından, sebep-sonuç ilişkilerinden ve sunulan verilerden hareketle yeni bir sonuca ulaşmaya çıkarım yapma denir.

   Çıkarım yaparken şu iki temel unsur bir araya gelir:

   • Metindeki Açık İpuçları: Metinde doğrudan verilen olgular, gözlem sonuçları veya ölçüm verileri.
   • Mantıksal Akıl Yürütme: Bu verileri neden-sonuç bağı içinde değerlendirip söylenmemiş ama doğruluğu kesin olan anlama ulaşma.

   Bilimsel Verilerden Anlama Ulaşma

   Özellikle bir deney, gözlem veya araştırma sürecini anlatan metinlerde çıkarım yapabilmek için araştırmacının neleri değiştirdiğine ve neyi gözlemlediğine dikkat etmek gerekir:

   • Koşulları Karşılaştırma: İki farklı kapta veya ortamda aynı tutulan ve değiştirilen unsurları belirleyiniz.
   • Gözlenen Değişimi İnceleme: Sürecin sonunda ortaya çıkan neticeyi (örneğin bir bitkinin sararması, su seviyesinin azalması) saptayınız.
   • Bağlantıyı Kurma: Değişen koşul ile sonuç arasındaki ilişkiyi kurarak metnin doğrudan yazmadığı temel yargıyı çıkarınız.

   Bir Deney Günlüğünü İnceleyelim

   Aşağıdaki kısa gözlem notunu inceleyelim:

   "Fen bilimleri laboratuvarında özdeş iki saksı bitkisinden birincisi gün boyunca güneş alan pencere kenarına konulup haftada iki kez sulandı. Aynı özelliklere sahip ikinci saksı ise tamamen karanlık bir dolaba yerleştirilerek aynı miktarda sulandı. İki haftanın sonunda pencere kenarındaki bitkinin boyunun 6 cm uzadığı, dolaptaki bitkinin ise yapraklarının sararıp döküldüğü kaydedildi."

   Bu Verilerden Hangi Çıkarımları Yapabiliriz?

   • Metinde doğrudan yazan bilgi: Dolaptaki bitkinin yaprakları dökülmüştür.
   • Metinden yapılabilecek basit çıkarım: Bitkilerin sağlıklı gelişimi ve yeşil yapraklarını koruyabilmesi için su tek başına yeterli değildir; güneş ışığı temel bir ihtiyaçtır.

   Görüldüğü gibi yazar "Güneş ışığı olmadan bitki beslenemez ve sararır." cümlesini doğrudan kurmamış; ancak verdiği kontrollü deney verileri bizi doğrudan bu mantıklı sonuca ulaştırmıştır.

   Kavram Yanılgılarından Kaçınma

   Doğru ve güvenilir bir çıkarım yapmak için şu kurallara dikkat edilmelidir:

   1. Kişisel Tahmin ile Çıkarımı Karıştırmayınız: Çıkarım, metinde geçen kesin verilere dayanmalıdır. Metinde kanıtı olmayan bir varsayım doğru bir çıkarım sayılmaz.
   2. Abartılı Genellemelerden Kaçınınız: Yalnızca incelenen durum veya deney kapsamında elde edilen bulgular üzerinden çıkarım yapılmalıdır.
   3. Neden-Sonuç İlişkisini Denetleyiniz: Ulaştığınız sonucun metindeki gözlemle mantıksal olarak çelişmediğinden emin olunuz.