Dinlediklerinin/izlediklerinin örtülü anlamı belirlemesi sağlanır Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Bilgilendirici Metinlerde Anlatımı Güçlendirme

   Yazarlar, bilgilendirici metinlerde savundukları görüşü kanıtlamak, bilgiyi somutlaştırmak ve okuyucuyu aydınlatmak amacıyla düşünceyi geliştirme yollarına başvururlar.

   Metinlerde en sık karşılaşılan düşünceyi geliştirme yolları şunlardır:

   • Tanımlama: Bir kavramın ya da varlığın ne olduğunu eksiksiz açıklamaktır. "Bu nedir?" sorusuna yanıt verir.
   • Karşılaştırma: En az iki varlık, kavram ya da durum arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır.
   • Sayısal Verilerden Yararlanma: Düşünceyi inandırıcı kılmak için istatistiksel verilerden, ölçümlerden veya sayılardan faydalanmaktır.
   • Örneklendirme: Soyut bir düşünceyi görünür kılmak için somut durumlardan ya da olaylardan söz etmektir.
   • Tanık Gösterme: Savunulan görüşü desteklemek amacıyla alanında uzman bir kişinin görüşüne doğrudan yer vermektir.

   Deney Raporlarında Düşünceyi Geliştirme Yolları

   Kontrollü bir bilimsel deneyde araştırmacılar; bağımsız değişken (değiştirilen etken), bağımlı değişken (etkilenen sonuç) ve kontrol grubunu belirleyerek veri toplarlar. Bu süreç bilgilendirici bir metne aktarılırken düşünceyi geliştirme yolları işlevsel olarak kullanılır:

   • Tanımlama: Deneyde kullanılan bir terimin (örneğin fotosentez ya da çimlenme hızı) sınırlarının çizilmesinde kullanılır.
   • Karşılaştırma: Kontrol grubu ile deney grubu arasındaki farklar incelenirken kullanılır (örneğin ışık alan düzenek ile karanlıkta kalan düzenek kıyaslanır).
   • Sayısal Verilerden Yararlanma: Deney sonucunda elde edilen sıcaklık değerleri, süreler veya boy uzaması santimetre ve derece cinsinden metne aktarıldığında kullanılır.

   Metin Üzerinde Düşünceyi Geliştirme Yollarını Belirleme

   Aşağıdaki deney gözlem metnini inceleyelim:

   "Bitkilerde terleme, yapraklardaki gözenekler aracılığıyla suyun buhar hâlinde dışarı atılması olayıdır. Bu olayı gözlemlemek için özdeş iki saksı bitkisinden birinin yaprakları şeffaf bir poşetle kapatılmış, diğeri ise açık bırakılmıştır. Işık alan düzenekte 24 saat bekletilen poşetli bitkinin iç yüzeyinde 15 damla su birikirken açıkta kalan bitkinin yaprak ağırlığında %8'lik bir azalma ölçülmüştür. Bu durum, bitkilerin ortam sıcaklığına göre su kaybını dengelediğini göstermektedir."

   Metnin Çözümlemesi:

   • Tanımlama: İlk cümlede terleme kavramının "Bu nedir?" sorusuna yanıt verecek biçimde tanımlanmasıyla yapılmıştır.
   • Karşılaştırma: Poşetle kapatılan düzenek ile açık bırakılan düzeneğin durumları kıyaslanmıştır.
   • Sayısal Verilerden Yararlanma: "24 saat", "15 damla" ve "%8" gibi ölçüm verilerine dayanılarak düşünce inandırıcı kılınmıştır.