cümlede anlam: Örtülü Anlam Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Şiirin Dış Yapısını Tanıyalım

   Şiir; duygu, düşünce ve hayallerin belirli bir ahenk düzeni içinde, etkileyici bir dille aktarıldığı edebî metin türüdür. Düz yazıdan farklı olarak şiir, belirli biçimsel kalıplara ve ses uyumlarına dayanır.

   Dize (Mısra)

   Şiiri oluşturan her bir satıra dize adı verilir. Şiirin en küçük anlam ve ritim birimidir.

   Bölük (Kıta / Dörtlük)

   Şiirde dizelerin belirli sayılarda bir araya gelmesiyle oluşan kümelere kıta denir. Eğer bu küme dört dizeden oluşuyorsa dörtlük adını alır. Türk edebiyatında özellikle halk şiiri geleneğinde en çok kullanılan birim dörtlüktür.

   Ahenk Ögeleri: Kafiye ve Redif

   Şiirde akıcılık ve müzikalite sağlamak amacıyla dize sonlarında benzer sesler kullanılır. Bu ses benzerlikleri görevlerine göre ikiye ayrılır:

   1. Redif

   Dize sonlarında yer alan, aynı görevde kullanılan eklerin veya aynı anlama gelen sözcüklerin tekrar edilmesidir.

   • Redif aranırken öncelikle kelimelerin köküne bakılır.
   • Kökten sonra gelen ve dil bilgisi bakımından aynı görevi üstlenen ekler rediftir.

   2. Uyak (Kafiye)

   Redifler ayrıldıktan sonra, dize sonlarındaki sözcük köklerinde veya gövdelerinde kalan ses benzerlikleridir. Kafiyeyi oluşturan sesler farklı görev veya anlamdadır.

   • Yarım Kafiye: Tek ses benzerliğine dayanır.
   • Tam Kafiye: İki ses benzerliğine dayanır.
   • Zengin Kafiye: Üç veya daha fazla ses benzerliğine dayanır.

   Hece Ölçüsü ile Ritmi Yakalamak

   Şiirde ritmi sağlayan en önemli biçim özelliklerinden biri ölçüdür. 7. sınıf düzeyinde en çok karşılaştığımız ölçü türü hece ölçüsüdür.

   Hece ölçüsünde her dizedeki hece sayısının eşit olması esastır. Türkçede her hecede yalnızca bir ünlü (sesli) harf bulunduğu için, dizelerdeki ünlü harfleri saymak hece sayısını bulmanın en pratik yoludur.

   Kafiye Düzeni (Şeması)

   Dizelerin sonundaki ses benzerliklerine göre harflendirilmesiyle kafiye şeması çıkarılır:

   • Düz Kafiye: a-a-a-b veya a-a-b-b biçimindedir.
   • Çapraz Kafiye: a-b-a-b biçimindedir.
   • Sarmal Kafiye: a-b-b-a biçimindedir.

   Adım Adım Biçim Çözümlemesi

   Aşağıdaki nezaket ve iletişim temalı dörtlüğü biçim özellikleri bakımından inceleyelim:

   Gönülden gönüle kurulsun yollar,
   Güleryüz görünce şenlenir kullar.
   Tebessüm edene uzanır kollar,
   Tatlı dil insanı hayata bağlar.

   Biçim İncelemesi:

   1. Nazım Birimi: 4 dizeden oluştuğu için dörtlüktür.
   2. Hece Ölçüsü: Dizelerdeki ünlüler sayıldığında her dizenin 11 heceden oluştuğu görülür (11'li hece ölçüsü).
   3. Kafiye Şeması: İlk üç dize birbiriyle uyaklı, son dize farklıdır (a - a - a - b: Düz kafiye).
   4. Redif ve Uyak:
      1, 2 ve 3. dizelerin sonundaki "yol-lar", "kul-lar", "kol-lar" sözcüklerinde yer alan -lar ekleri çoğul eki görevinde olduğu için rediftir.
      Köklerde kalan "yol", "kul" ve "kol" sözcüklerindeki -l sesi tek ses benzerliğiyle yarım kafiye oluşturur.