Cümlede Anlam Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Bir düşünce ya da olayı aktaran metinler, gelişigüzel sıralanmış cümlelerden oluşmaz. Düşünceler belirli bir mantık sırasına göre düzenlenir ve bu düzen giriş, gelişme ve sonuç bölümleriyle sağlanır.

   1. Giriş Bölümü

   Metinde ele alınacak konunun ilk kez ortaya konduğu, ana fikre zemin hazırlayan bölümdür. Okuyucunun ilgisini konuya çeker. Bu bölümde genellikle ayrıntılara veya örneklere girilmez.

   2. Gelişme Bölümü

   Girişte tanıtılan konunun açıklandığı, derinleştirildiği ve çeşitli örneklerle desteklendiği ana gövdedir. Düşünceyi geliştirme yolları (karşılaştırma, tanık gösterme, örneklendirme) çoğunlukla bu bölümde yer alır.

   3. Sonuç Bölümü

   İşlenen konunun toparlandığı, ana düşüncenin kesin bir yargı ile bağlandığı bölümdür. Okuyucuya verilmek istenen temel ileti bu kısımda belirginleşir.

   Bir metnin bölümlerini doğru belirleyebilmek için paragrafların taşıdığı anlam özelliklerine ve bağlantı ögelerine dikkat edilmelidir.

   • Giriş Bölümünün Özellikleri: Kendinden önce bir cümle varmış hissi uyandıran "bu yüzden, oysa, ne var ki, çünkü" gibi bağlayıcı sözcüklerle başlamaz. Genellikle tanım, soru veya kapsayıcı bir tespit cümlesi içerir.
   • Gelişme Bölümünün Özellikleri: "Örneğin, bir başka yönden, oysaki, karşılaştıracak olursak" gibi ifadelerle düşünce zenginleştirilir. Olay veya durumun nedenleri, aşamaları bu kısımda ayrıntılanır.
   • Sonuç Bölümünün Özellikleri: Genellikle "kısacası, özetle, sonuç olarak, bundan dolayı" gibi toparlayıcı ifadelerle kurulabilir. Anlatılan durumun nihai etkisi veya varılan hüküm belirtilir.

   Aşağıdaki kısa metni bölümlerine ve bu bölümlerin işlevlerine göre inceleyelim:

   (I) Günlük yaşamda başkalarıyla kurduğumuz iletişimin niteliğini belirleyen en temel unsur nezakettir. Toplu taşıma araçlarından aile ortamına kadar her alanda kullandığımız üslup, ilişkilerimizin yönünü tayin eder. (Giriş Bölümü: Konu doğrudan ortaya konmuş, nezaketin iletişimdeki temel yeri genel bir yargıyla belirtilmiştir.)

   (II) Örneğin kalabalık bir durakta sıraya girmek veya bir ricada bulunurken ses tonumuzu ayarlamak, karşımızdaki insana verdiğimiz değeri somutlaştırır. Yapılan araştırmalar, nezaketi ilke edinen topluluklarda anlaşmazlıkların daha hızlı çözüldüğünü göstermektedir. (Gelişme Bölümü: Girişteki düşünce somut örneklerle ve gerekçelerle derinleştirilmiştir.)

   (III) Sonuç olarak saygılı ve özenli bir dil benimsemek, yalnızca bireysel bir tercih değil; toplumsal huzurun da vazgeçilmez teminatıdır. (Sonuç Bölümü: Metnin ana iletisi toparlanmış ve kesin bir yargıyla tamamlanmıştır.)