Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Deney Kayıtlarında Noktalama Neden Önemlidir?

   Fen ve doğa deneylerinde elde ettiğimiz verileri kaydederken düşüncelerimizi açık, net ve eksiksiz aktarmamız gerekir. Bir deney günlüğünde yanlış veya eksik kullanılan bir noktalama işareti, yapılan gözlemin ve ulaşılan sonucun yanlış anlaşılmasına yol açabilir.

   Gözlem ve deney basamaklarını yazarken en sık başvurduğumuz noktalama işaretleri şunlardır:

   • Nokta (.): Deney basamaklarını belirten tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Ayrıca saat ile dakikayı ayırmada (09.30 gibi) ve sıra bildiren sayılarda (1. aşama gibi) kullanılır.
   • İki Nokta (:): Deneyde kullanılan araç gereçler sıralanmadan veya yapılan gözlem açıklanmadan önce kullanılır.
   • Virgül (,): Birbiri ardınca sıralanan deney malzemelerini, ölçüm adımlarını veya eş görevli sözcükleri ayırmak için konur. Cümle içinde art arda gelen sıralı cümleleri ayırmada da virgülden yararlanılır.
   • Noktalı Virgül (;): İçinde virgülle ayrılmış tür veya grupları birbirinden ayırmak için kullanılır (Örneğin: Deney grubu için A, B saksıları; kontrol grubu için C, D saksıları hazırlandı).

   Verileri Kaydederken Uyulacak Yazım Kuralları

   Güvenli bir laboratuvar veya sınıf içi gözlem sürecinde not tutarken Türkçemizin yazım kurallarına uymak, bilimsel iletişimin güvenilirliğini sağlar.

   Deney ve değişken notlarında dikkat etmemiz gereken kurallar:

   • Büyük Harflerin Kullanımı: Deney günlüğünün başlığı, her cümlenin ilk harfi ve deney raporundaki özel adlar büyük harfle başlar. Ancak deneyde kullanılan cins isimler (fasulye, su, saksı, lamba) küçük harfle yazılır.
   • Sayıların ve Ölçülerin Yazımı: Deneyde ölçülen sıcaklık, zaman veya miktar gibi kesin veriler rakamla yazılabilir: 25 °C, 100 ml, 15 gün. Sayılara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve ünsüz uyumuna dikkat edilir: 2'de, 5'inci.
   • Kısaltmaların Yazımı: Santimetre (cm), mililitre (ml), gram (g) gibi uluslararası ölçü birimlerinin kısaltmalarında nokta kullanılmaz ve bunlara gelen ekler kesmeyle ayrılır (10 cm'lik fidan).
   • Bağlaç Olan 'de/da' ve 'ki'nin Yazımı: Deney adımlarını açıklarken bağlaç olan 'de' daima ayrı yazılır: Işık alan bitki de düzenli sulandı. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz.

   Hatalı Kayıtları İnceleme ve Düzeltme

   5. sınıf öğrencisi Aylin, ışığın bitki gelişimine etkisini incelediği güvenli bir deney düzeneği kurmuş ve günlüğüne şu notu almıştır:

   "Deneyde kullanılan malzemeler, iki adet özdeş saksı pamuk fasulye tohumu ve su. Saat 09:30 da birinci saksı pencere önüne kondu diğer saksı karanlık dolapta bekletildi. 7'nci günün sonunda ışık alan tohum da yapraklar yeşerdi."

   Bu rapordaki yazım ve noktalama hatalarını adım adım düzeltelim:

   1. İki Nokta: Malzemeler açıklanacağı için "malzemeler:" şeklinde iki nokta kullanılmalıdır. Malzemeler arasına ise virgül konmalıdır (özdeş saksı, pamuk, fasulye tohumu).
   2. Saat ve Ek Yazımı: Saat ile dakika arasında iki nokta değil, tek nokta kullanılır (09.30). Gelen ek sertleşmeye uğrar ve kesmeyle ayrılır: 09.30'da.
   3. Sıralı Cümle: İki ayrı eylem bildiren yargı virgülle ayrılmalıdır: "...pencere önüne kondu, diğer saksı..."
   4. Ek Olan '-de': "Tohumda" sözcüğündeki '-da' bulunma durum ekidir; tohumun üzerinde gerçekleşen durumu belirttiği için bitişik yazılmalıdır.

   Düzeltilmiş Rapor:
   "Deneyde kullanılan malzemeler: İki adet özdeş saksı, pamuk, fasulye tohumu ve su. Saat 09.30'da birinci saksı pencere önüne kondu, diğer saksı karanlık dolapta bekletildi. 7'nci günün sonunda ışık alan tohumda yapraklar yeşerdi."