Cümle Oluşturma ve Tamamlama Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Bir metni okuduğumuzda ya da dinlediğimizde kelimelerin, cümlelerin doğrudan ve açıkça aktardığı ilk anlama yüzey anlam denir.

   Yüzey anlamı belirlerken metinde gizli veya dolaylı iletiler aramayız. Yalnızca metinde sözcüklerin doğrudan söylediği somut bilgilere odaklanırız:

   • Kim? Olayı yaşayan ya da eylemi gerçekleştiren kişi veya varlık kimdir?
   • Ne zaman? Durum veya olay hangi zaman diliminde gerçekleşmektedir?
   • Nerede? Eylem veya durum hangi mekânda geçmektedir?
   • Ne oldu? Metinde doğrudan anlatılan durum, olay veya gözlem nedir?

   Bilimsel deney, gözlem ve veri kayıtlarını anlatan bilgilendirici metinler; net, nesnel ve doğrudan ifadeler içerir. Bu tür metinlerde yüzey anlamı belirlemek, sunulan verileri doğru anlamanın ilk adımıdır.

   Deney metinlerinde yüzey anlamı incelerken şu unsurlara dikkat edilir:

   • Deneyin Konusu: Hangi etkinliğin veya araştırmanın yapıldığı,
   • Kullanılan Malzemeler: Deneyde yer alan somut araç ve gereçler,
   • Değişen ve Sabit Kalan Koşullar: Karşılaştırılan durumlar (örneğin aydınlık ve karanlık ortam),
   • Gözlem Sonuçları: Süreç boyunca doğrudan ölçülen ya da kaydedilen veriler.

   Aşağıdaki kısa gözlem kaydını okuyalım:

   "Fen bilimleri atölyesinde yürütülen güvenli bir sınıf etkinliğinde Zeynep ve arkadaşları, özdeş iki saksıya fasulye tohumu ekti. Birinci saksıyı sınıfın güneş alan pencere kenarına, ikinci saksıyı ise ışık almayan kapalı bir dolaba yerleştirdiler. İki saksıya da her gün aynı miktarda su verdiler. Birinci haftanın sonunda pencere kenarındaki tohumun yeşil bir sürgün verdiği, dolaptaki tohumun ise sarı ve zayıf kaldığı doğrudan gözlemlendi ve tabloya kaydedildi."

   Bu metindeki yüzey anlam verilerini soru-cevap yoluyla belirleyelim:

   • Deneyi kim yaptı? Zeynep ve arkadaşları.
   • Deney nerede gerçekleşti? Fen bilimleri atölyesinde (sınıfta).
   • Hangi koşul farklı tutuldu? Saksılardan birinin güneş ışığı alması, diğerinin ise karanlık dolapta bırakılması.
   • Gözlemlenen kesin sonuç nedir? Güneş alan saksıdaki tohum yeşil sürgün verirken dolaptaki tohumun sarı ve zayıf kalması.

   Bir metnin yüzey anlamını doğru belirlemek için şu adımları izleyebilirsiniz:

   1. Metni dikkatle okuyun: Cümlelerde geçen kişi, yer, araç ve zaman bilgilerini fark edin.
   2. Metinde doğrudan yazan bilgiyi arayın: Kendi tahminlerinizi veya kişisel yorumlarınızı metne eklemeyin.
   3. Verileri eşleştirin: Deney veya gözlem metinlerinde neyin ölçüldüğünü ve sonucun ne olduğunu metindeki sözcüklerle doğrulayın.
   4. Açık sorulara net yanıtlar verin: Metne sorulan "ne, nerede, nasıl, ne zaman" sorularının cevabını metnin içindeki cümlelerden aynen gösterin.