Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türk Devlet ve Ordu Teşkilatında Meydana Gelen Değişim Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Karahanlılar saf Türk nüfus barındıran Maveraünnehir'de kurulduğu için devlet dilinde ve orduda Türkçe karakterini korumuştur. Buna karşın Büyük Selçuklular İran coğrafyasında kurulduğundan Farsça resmi dil olmuş ve orduda çok uluslu Gulam unsurları öne çıkmıştır. Bu karşılaştırmadan çıkarılabilecek en kapsamlı genel yargı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Devletlerin kurulduğu coğrafyanın etnik ve kültürel dokusu, idari ve askeri yapıların şekillenmesinde belirleyicidir.
   • B) Karahanlılar, Selçuklulara göre askeri teknoloji açısından her zaman daha ileri bir düzeydedir.
   • C) Farsça resmi dil olarak kabul edilince geleneksel Türk veraset sistemi tamamen terk edilmiştir.
   • D) İslamiyet'in kabulü Türk devletlerinde milli kimliğin tamamen kaybolmasına neden olmuştur.
   • E) Selçuklu ordu teşkilatında Türkmen unsurlara hiçbir zaman askeri görev verilmemiştir.

2. Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türk devletlerinde hanedan üyelerinin tahta çıkma mücadelesi (veraset yasasındaki belirsizlik) kesintisiz devam etmiştir. Bu durumun süreklilik göstermesinin Türk devletlerinin ömrü üzerindeki en yıkıcı etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Komşu ülkelerle kültürel ve ticari ilişkilerin tamamen kopması
   • B) Taht kavgalarının devleti zayıflatarak dış müdahalelere ve parçalanmaya açık hale getirmesi
   • C) Ordu içinde sadece Türk kökenli askerlerin isyan etmesine yol açması
   • D) Halifenin Türk hükümdarları üzerindeki siyasi baskısını artırması
   • E) Divan teşkilatının tamamen kaldırılarak askeri diktatörlüğe geçilmesi

3. Selçuklu devlet teşkilatında 'İkta Ordusu' (Sipahiler) barış zamanında tarım topraklarının güvenliğini sağlar ve üretim sürecini denetlerdi. Bu uygulamanın ordu ve sosyo-ekonomik yapı arasındaki ilişki açısından en doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ülke genelinde iç asayiş ile ekonomik üretimin birbirini destekleyecek şekilde organize edilmesi
   • B) Hazine gelirlerinin doğrudan yabancı paralı askerlerin maaşlarına harcanması
   • C) Göçebe hayvancılığın tarımsal faaliyetlere göre daha fazla teşvik edilmesi
   • D) Ticaret yollarının kontrolünün tamamen sivil halka devredilmesi
   • E) Merkezi devlet bütçesinin sadece askeri kuşatmalara ayrılması

4. Karahanlılarda 'Meclis-i Ali', Selçuklularda ise geniş yetkilere sahip 'Divan-ı Saltanat' devlet işlerinin görüşüldüğü en üst karar organlarıdır. Bu kurullarda son sözün daima hükümdara ait olması, Türk devlet yapısındaki hangi yönetim ilkesinin kesintisiz sürdüğünü kanıtlar?

   • A) Teokratik hukuk kurallarının mutlak egemen olduğunu
   • B) Hükümdarın yetkilerinin parlamento tarafından kısıtlandığını
   • C) Meşruti bir monarşi yönetiminin benimsendiğini
   • D) Karar alma mekanizmasında son merci olarak monarşik gücün korunduğunu
   • E) Ülkenin eyaletlere bölünerek merkeziyetçi yapıdan uzaklaşıldığını

5. Türkiye Selçuklu Devleti'nde denizcilik faaliyetlerine önem verilerek 'Alâü'l-Bahr' (Denizler Hakimi) unvanıyla ilk kez donanma komutanlığı makamı oluşturulmuştur. Bu durum, Türk devlet teşkilatında Türkistan dönemine göre nasıl bir değişimin yaşandığını gösterir?

   • A) Coğrafi şartların devletin askeri ve idari yapılanmasında yeni kurumlar ortaya çıkardığını
   • B) Kara ordusunun önemini tamamen kaybederek yerini donanmaya bıraktığını
   • C) Türklerin İslamiyet öncesi denizcilik geleneklerini Anadolu'da canlandırdığını
   • D) Veraset sisteminde donanma komutanlarına doğrudan söz hakkı tanındığını
   • E) Divan-ı Saltanat sisteminin işlevsiz hale gelerek eyalet meclislerine bölündüğünü

6. Büyük Selçuklularda uygulanan 'İkta Sistemi', Türkiye Selçuklu Devleti'nde daha kontrollü ve merkeziyetçi bir şekilde yürütülmüştür. Türkiye Selçuklularının ikta sahiplerinin miras yoluyla toprakları çocuklarına devretmesini engellemesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ticaret yollarının güvenliğini yerel güçlere devretmek
   • B) Toprak üzerinde feodal ve özerk güç odaklarının oluşmasını önlemek
   • C) Hıristiyan tebaanın toprak sahibi olmasının önünü açmak
   • D) Göçebe Türkmenlerin tarımsal faaliyetlere katılımını engellemek
   • E) Ordu içindeki Gulam askerlerinin sayısını azaltmak

7. Büyük Selçuklu Devleti'nde eyaletleri yöneten hanedan üyelerinin (melik) yanına geniş yetkilerle donatılmış 'Atabey' unvanlı tecrübeli devlet adamları atanmıştır. Bu uygulamanın devletin merkezi otoritesi açısından yarattığı en büyük risk aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Tarımsal üretimin ve ikta gelirlerinin azalması
   • B) Ordunun lojistik ve iaşe ihtiyaçlarının karşılanamaması
   • C) Karahanlı ve Gazneli ittifakına karşı savunmasız kalınması
   • D) Veraset sisteminin tamamen ortadan kalkarak cumhuriyete geçilmesi
   • E) Merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde atabeylerin bağımsızlıklarını ilan etmesi

8. Gazneli ordusunda esirlerden ve devşirilen gençlerden oluşan 'Gulam' sistemi uygulanırken, Büyük Selçuklu Devleti de bu sistemi geliştirerek 'Gulam-ı Saray' adıyla askeri yapısına dahil etmiştir. Bu askeri sistemin geliştirilerek sürdürülmesindeki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Boy beylerinin ordu üzerindeki nüfuzunu kırarak merkezi otoriteyi korumak
   • B) Türkmen aşiretlerinin tamamını düzenli askeri birlik haline getirmek
   • C) Ordu harcamalarını tamamen hazineye yük olmaktan çıkarmak
   • D) İslamiyet'in farklı coğrafyalara barışçıl yollarla yayılmasını sağlamak
   • E) Göçebe yaşam tarzını sonlandırıp yerleşik hayatı zorunlu kılmak

9. Karahanlılardan Türkiye Selçuklularına kadar geçen süreçte Türk devletlerinde hükümdarlar adına hutbe okutulmuş, para bastırılmış ve halifeden menşur alınmıştır. Bu durum, Türk devlet teşkilatındaki hangi unsurun süreklilik gösterdiğine kanıt oluşturur?

   • A) Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması kuralının terk edildiğine
   • B) Ordu teşkilatında tamamen yerleşik düzene geçildiğine
   • C) Siyasi meşruiyetin İslam dünyasının dini liderliğiyle ilişkilendirildiğine
   • D) Geleneksel kut anlayışının tamamen ortadan kalktığına
   • E) Kurultay meclisinin yerini tamamen divan teşkilatının aldığına

10. Karahanlılar Türk devlet geleneğini büyük ölçüde korurken, Gazneliler genişledikleri coğrafyanın etkisiyle çok uluslu bir yapıya bürünmüş ve ordularında farklı milletlerden askerlere yer vermişlerdir. Bu iki devletin ordu yapısındaki bu farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Karahanlıların tarım toplumuna geç geçmesi
    • B) Gaznelilerin egemenlik kurdukları Hindistan coğrafyasının etnik çeşitliliği
    • C) Karahanlıların sadece İslamiyet öncesi dinleri benimsemesi
    • D) Gaznelilerin merkeziyetçi devlet anlayışını reddetmesi
    • E) Karahanlı ordusunun tamamen paralı askerlerden oluşması

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.