Osmanlı Devleti’nin Yönetim ve Ordu Yapısında Meydana Gelen Değişim Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Osmanlı klasik yönetim ve ordu sistemi (Tımar ve Kapıkulu dengesi), sürekli genişleyen sınırlar, yeni tahrir kayıtları ve sefer ganimetleri ile beslenen dinamik bir döngüye sahipti. 16. yüzyılın sonlarından itibaren fetihlerin yavaşlamasıyla bu döngü kırılmış, hazine açıkları büyümüş, askeri ve idari sistem büyük bir değişime uğramıştır. Bu tarihsel tespitten yola çıkarak, Osmanlı idari ve askeri yapısının süreklilik ve değişim özellikleri hakkında çıkarılabilecek en kapsayıcı bütünsel yargı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Osmanlı askeri gücü zayıfladıkça, merkezi idare taşradaki toprak yönetimini tamamen özelleştirerek feodalizmi resmi olarak kabul etmiştir.
   • B) Kanunname-i Âl-i Osman'ın getirdiği bürokratik kurallar, 17. yüzyılda ordunun modernize edilmesinin önündeki tek yasal engel olmuştur.
   • C) Kapıkulu askerleri ile eyalet askerleri arasındaki rekabet, devletin sınır güvenliğini artırmış ancak idari mekanizmayı felç etmiştir.
   • D) Devşirme sisteminin yerini tamamen veraset reformlarına bırakması, ordunun siyasi taleplerini sona erdirerek merkeziyetçiliği korumuştur.
   • E) Devletin idari ve askeri yapısal mekanizmaları doğrudan fetihçi ekonomiye entegre olduğundan, büyümenin durması tüm sistemde yapısal bir kriz ve değişim doğurmuştur.

2. Osmanlı Devleti’nde 1453 öncesindeki ilk yeniçeri isyanı olan Buçuktepe İsyanı sadece maaş artışı talebiyle sınırlı kalmışken, 17. yüzyıldaki yeniçeri isyanları padişahları tahttan indirebilecek ve öldürebilecek (II. Osman örneği) siyasi bir güce ulaşmıştır. İki dönem arasındaki bu fark, askeri yapının devlet yönetimiyle olan ilişkisi bakımından nasıl değerlendirilmelidir?

   • A) Padişahların yeniçerilere verdikleri mali tavizler sayesinde orduyu tamamen kontrol altına aldığı
   • B) 17. yüzyılda kurulan yeni askeri birimlerin yeniçerilerin siyasi gücünü tamamen kırdığı
   • C) Yeniçeri Ocağı'nın devlete sadakatini artırarak demokratik haklar talep ettiği
   • D) Ordunun siyasi gücünün artarak, devlet idaresini ve veraset kararlarını vesayet altına alacak düzeye ulaştığı
   • E) Taşradaki tımarlı sipahilerin isyanlara destek vererek merkez ordusunu zayıflattığı

3. Klasik Dönem Osmanlı devlet yönetiminde Divan'ın bürokratik işlerini yürüten ve önceleri Nişancı’ya bağlı çalışan kalemiye sınıfının önemi, 17. yüzyıldan itibaren dış ilişkilerin ve diplomasinin yoğunlaşmasıyla artmış, bu durum Reisülküttab'ın sadrazamdan sonra dış ilişkilerde en yetkili kişi haline gelmesine yol açmıştır. Bu kurumsal gelişim, Osmanlı idari yapısında yaşanan hangi değişimin göstergesidir?

   • A) Sınırların genişlemesi yavaşladıkça, yönetimde askeri bürokrasiden diplomatik bürokrasiye doğru bir kayma yaşandığının
   • B) Askeri bürokrasinin (seyfiye), sivil bürokrasiye (kalemiye) tamamen tabi olduğunun
   • C) İlmiye sınıfının devlet işlerindeki tüm yargı ve fetva yetkilerini kaybettiğinin
   • D) Divan-ı Hümayun'un tamamen kaldırılarak yerine modern bakanlıkların kurulduğunun
   • E) Merkez bürokrasisinin gücünü kaybederek taşra ayanlarının kontrolüne girdiğinin

4. Bir tarihçi, 'Osmanlı Devleti 1453-1683 yılları arasında taşra aristokrasisinin oluşmasını ve yerel güçlerin merkeze ortak olmasını sistemli bir şekilde engellemiştir' hipotezini savunmaktadır. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu tarihçinin tezini desteklemek için kullanılacak en güçlü kanıttır?

   • A) Şehzadelerin sancaklara gönderilerek idari tecrübe kazanmalarının sağlanması
   • B) Divan toplantılarının Topkapı Sarayı'nda haftanın belirli günlerinde yapılması
   • C) Müsadere (devletin mallara el koyabilmesi) ve tahrir (toprak kaydı) sistemlerinin titizlikle uygulanması
   • D) Savaşlarda esir düşen askerlerin din değiştirerek orduya kabul edilmesi
   • E) Esnaf teşkilatlarının (Lonca) üretim kalitesini ve fiyatları denetlemesi

5. Osmanlı Devleti’nin iki farklı dönemine ait idari ve askeri yapıyı karşılaştıran aşağıdaki tabloyu inceleyiniz: Dönemİdari Yapı / MerkezOrdu Yapısı / Taşra 1302-1453I. Divan üyelerinin çoğunlukla Türk kökenli olmasıII. Tımarlı Sipahilerin ordunun temel vurucu gücü olması 1453-1683III. Sadrazamlığın tamamen ulema sınıfına devredilmesiIV. Tımar sisteminin bozulmasıyla sekban ve sarıca gibi ücretli askerlerin alınması Bu karşılaştırma tablosundaki bilgilerden hangisi tarihsel açıdan yanlıştır?

   • A) Yalnız I
   • B) Yalnız III
   • C) I ve II
   • D) II ve IV
   • E) III ve IV

6. 16. yüzyılın sonlarında ateşli silahların savaşlarda önem kazanması üzerine, Osmanlı Devleti tımarlı sipahiler yerine tüfek kullanabilen ücretli yeniçerilerin sayısını artırmış ve tımar topraklarını iltizama vermiştir. Bu askeri-mali dönüşümün taşra idaresindeki en belirgin sosyo-ekonomik sonucu hangisidir?

   • A) Tarımsal üretimin rekor düzeyde artması ve köylünün refaha kavuşması
   • B) Yeniçeri Ocağı'nın tamamen kaldırılıp yerine tımarlı sipahilerin geçmesi
   • C) Sadrazamların divandaki siyasi gücünün tamamen sona ermesi
   • D) İstanbul'dan taşraya göçün hızlanmasıyla kent nüfusunun azalması
   • E) Taşrada merkezi otoritenin ve güvenliğin zayıflaması, köylünün toprağı terk etmesi

7. Kuruluş Dönemi’nde 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışı hakimken, Fatih Sultan Mehmet Kanunnamesi ile 'devletin bekası için kardeş katli' yasallaşmış, I. Ahmet döneminde ise 'ekber ve erşed' sistemine geçilmiştir. Bu idari değişimlerin temel ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Hanedan dışından kişilerin tahta geçmesini kolaylaştırmak
   • B) Taht kavgalarını önleyerek merkezi otoriteyi ve devletin bütünlüğünü korumak
   • C) Divan-ı Hümayun'un idari yetkilerini sınırlandırmak
   • D) Taşra yönetimindeki beylerbeylerinin gücünü artırmak
   • E) Demokratik bir yönetim yapısına geçişi hızlandırmak

8. 17. yüzyıl vakanüvislerinden Koçi Bey, raporlarında saray görevlilerinin ve taşralıların rüşvetle Yeniçeri Ocağı’na usulsüz asker kaydettirdiğini ve kanun-ı kadimin (eski düzenin) bozulduğunu belirtmiştir. Koçi Bey'in bu tespiti, 1453-1683 yılları arasında ordu yapısında yaşanan hangi durumun göstergesidir?

   • A) Tımar sisteminin ordu içindeki etkisinin tamamen bittiğinin
   • B) Padişahların ordunun başında sefere çıkma geleneğini başlattığının
   • C) Devşirme sisteminin kurallarına aykırı uygulamalarla yozlaştığının
   • D) Donanmanın kara ordusundan daha güçlü hale geldiğinin
   • E) Askeri teknolojide Avrupa'nın gerisinde kalındığının fark edilmesinin

9. Osmanlı ordusunda eyaletlerdeki tımarlı sipahiler toprak sistemine dayalı olarak varlığını sürdürürken, merkezdeki Kapıkulu askerleri doğrudan hazineden maaş (ulufe) alırdı. Bu iki farklı askeri yapının eş zamanlı olarak sürdürülmesi, devletin hangi temel politikasına hizmet etmektedir?

   • A) Sınırları daraltarak sadece merkezi savunmayı güçlendirmeye
   • B) Feodal beyliklerin yeniden güçlenmesini desteklemeye
   • C) Hazine giderlerini tamamen sıfırlayarak orduyu bedavaya getirmeye
   • D) Merkez ve taşra arasında askeri ve mali bir denge unsuru oluşturmaya
   • E) Deniz savaşlarında mutlak üstünlük elde etmeye

10. Osmanlı Devleti’nin 1453 öncesi ve sonrasındaki yönetim yapısını inceleyen bir araştırmacı, fetihlerin genişlemesiyle birlikte Divan-ı Hümayun’un daha kurumsal ve merkeziyetçi bir yapıya dönüştüğünü fark etmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu dönüşümün ve sürekliliğin doğrudan bir kanıtı olarak gösterilebilir?

    • A) Divan toplantılarına padişah yerine sadrazamın başkanlık etmeye başlaması
    • B) Devşirme kökenli devlet adamlarının yönetimde tamamen etkisiz hale getirilmesi
    • C) Veraset sisteminde 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışına kesin olarak geri dönülmesi
    • D) Beylerbeyliği sisteminin tamamen kaldırılarak yerine sadece sancaklar kurulması
    • E) Yeniçeri Ocağı'nın yerine tamamen profesyonel modern bir ordunun kurulması

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.