Güneşten Besinlere Yeni Nesile Geçiş PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Bir biyoloji öğrencisi, atık sulardaki inorganik azot bileşiklerinin arıtılmasında kemosentetik mikroorganizmalardan yararlanılan bir çevre mühendisliği raporunu incelemektedir. Raporda, ışıksız biyoreaktörlerde çoğalan bu canlıların inorganik maddeleri oksitleyerek kimyasal enerji ürettiği ve bu enerjiyle kendi organik besinlerini sentezlediği kaydedilmiştir. Buna göre öğrencinin incelediği rapordaki bulguları doğrulamak için ulaşacağı aşağıdaki yargılardan hangisi bilimsel olarak geçerlidir?

   • A) Kemosentez sürecinde besin üretimi için gerekli enerji, ortamdaki hazır organik atıkların hücresel solunumla parçalanması sonucu elde edilir.
   • B) Kemosentez yapan canlılar, fotosentezde olduğu gibi atmosferin serbest oksijen oranını doğrudan artıran temel birincil üreticilerdir.
   • C) Kemosentez mekanizması yalnızca ışığın tamamen engellendiği ortamlarda gerçekleşir; ışıklı ortamlarda bu canlılar fotoototrof beslenmeye geçer.
   • D) Kemosentetik üreticiler, organik besin sentezinde ihtiyaç duydukları karbonu karbondioksitten sağlarken enerji ihtiyacını inorganik maddelerin oksidasyonundan karşılar.
   • E) Kemosentetik besin üretimi, kloroplast organeli bulunmayan bazı ilkel tek hücreli ökaryot canlılar tarafından da gerçekleştirilebilir.
2. 2.

   Bir öğrenci, bilimsel bir araştırma kuruluşunun yayımladığı 'Ekosistemlerde Işıktan Bağımsız Birincil Üretim' konulu teknik bültendeki araştırma sonuçlarını incelemektedir. Bültende, kemosentetik organizmaların biyolojik özellikleri ve ekosistemdeki işlevleri üzerine yürütülen güncel çalışmalar özetlenmiştir. Öğrencinin bu bültendeki bulguları güvenilir biyoloji kaynaklarıyla karşılaştırarak doğrulayabileceği temel bilgi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kemosentez yapan canlılar, enerji elde etmek amacıyla oksitledikleri inorganik bileşikleri doğrudan organik besinin yapısına katarak karbon kaynağı olarak kullanırlar.
   • B) Kemosentez reaksiyonları, enzimlerin ışıktan zarar görmesini engellemek amacıyla yalnızca mutlak karanlık ortamlarda gerçekleşebilir.
   • C) Kemosentez yoluyla birincil üretim gerçekleştiren canlılar arasında gelişmiş su yosunları ve bazı tek hücreli ökaryotlar da yer alır.
   • D) Kemosentez yapan organizmalar, inorganik maddelerin oksidasyonu sonucu açığa çıkan kimyasal enerjiyi karbondioksiti organik besine dönüştürmek için kullanırlar.
   • E) Kemosentez sürecinde inorganik maddelerin parçalanmasıyla açığa çıkan oksijen gazı, fotosentezde olduğu gibi daima atmosfere verilir.
3. 3.

   Bir öğrenci, biyoloji projesi kapsamında Karasal ve Sucul Ekosistemlerde Kemosentezin Rolü üzerine yayımlanmış güvenilir araştırma raporlarını taramıştır. İncelediği raporlardaki bilimsel bulguları kavramsal düzeyde değerlendiren öğrenci, kemosentezin fotosentezden ayrılan temel enerji dönüşüm mekanizmasını belirlemek istemiştir. Buna göre öğrencinin güvenilir kaynaklardan elde ettiği verilere dayanarak doğruluğunu saptadığı açıklama aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kemosentez yapan canlılar, besin sentezinde kullandıkları enerjiyi güneş ışığını soğuran özelleşmiş fotopigmentlerle karşılar.
   • B) Kemosentez yapan organizmalar, inorganik maddeleri oksitleyerek açığa çıkardıkları kimyasal enerjiyle inorganik karbonu organik besine dönüştürür.
   • C) Kemosentez süreci, kloroplast organeline sahip gelişmiş ökaryotik bitki hücreleri tarafından da yaygın biçimde yürütülür.
   • D) Kemosentez faaliyeti, enzimlerin ışığa duyarlı yapısından dolayı yalnızca ışığın bulunmadığı karanlık periyotlarda gerçekleşir.
   • E) Kemosentez yapan üreticiler, organik madde sentezini tamamlayabilmek için dış çevreden hazır organik bileşikler almak zorundadır.
4. 4.

   Bir öğrenci, tamamen kapalı ve ışıksız bir laboratuvar ekosisteminde birincil üretimin devamlılığını inceleyen hakemli bir araştırma makalesini analiz etmektedir. Makalede, sisteme güneş ışığı ve hazır organik besin girişi olmadığı hâlde üretici mikroorganizmaların organik madde miktarını artırmayı başardığı rapor edilmiştir. Öğrencinin bu araştırma bulgularını kemosentezin temel ilkeleri doğrultusunda değerlendirdiğinde ulaşacağı aşağıdaki yargılardan hangisi bilimsel olarak doğrulanmıştır?

   • A) Üreticiler, organik besin sentezinde gereksinim duydukları karbonu ortamdaki inorganik minerallerin doğrudan parçalanmasıyla elde eder.
   • B) İnorganik maddelerin parçalanmasıyla açığa çıkan kimyasal enerji, kloroplast benzeri zarlı organellerde tutularak besin yapımına aktarılır.
   • C) Organik madde üretimi sırasında su moleküllerinin ayrışması sonucu oluşan oksijen gazı, atmosfere verilerek ortamın oksijen derişimini artırır.
   • D) Besin sentezi için gereken kimyasal enerji inorganik maddelerin oksitlenmesiyle sağlanırken besinin karbon iskeleti karbondioksitten kurulur.
   • E) Canlılar, ışık enerjisini doğrudan kullanamadıkları için besin sentezleme sürecini yalnızca ortamın tamamen oksijensiz kaldığı evrelerde yürütür.
5. 5.

   Bir öğrenci, güvenilir bir bilimsel veri tabanında yayımlanan 'Derin deniz tabanından izole edilen bir bakteri suşunun metabolik nitelikleri' başlıklı araştırma makalesini incelemektedir. Makalede, bakterinin üretici bir canlı olduğu ve bu üretimi kemosentez yoluyla gerçekleştirdiği ileri sürülmektedir. Buna göre öğrencinin, ileri sürülen bu iddianın bilimsel geçerliliğini doğrulamak için raporda araması gereken temel kanıt aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Canlının karanlık ortamda hazır organik besinleri hücresel solunum tepkimeleriyle parçalayarak yaşamsal enerjisini karşılaması
   • B) Canlının sitoplazmasındaki özel pigmentler yardımıyla ortamdaki ışık enerjisini soğurarak kimyasal bağ enerjisine dönüştürmesi
   • C) Canlının hücre zarındaki taşıma sistemleriyle ortamdan inorganik mineralleri alarak hücre içi osmotik dengesini koruması
   • D) Canlının ışıktan bağımsız ortamda inorganik maddeleri oksitleyerek elde ettiği enerjiyle karbondioksiti organik besine dönüştürmesi
   • E) Canlının organik maddeleri oksijensiz ortamda fermantasyon tepkimeleriyle yıkarak metabolik enerji ihtiyacını karşılaması
6. 6.

   Bir öğrenci, "Işık enerjisi kullanılmadan besin sentezi nasıl gerçekleşir?" sorusu üzerine güvenilir bilimsel veri tabanlarındaki araştırma makalelerini taramıştır. Elde ettiği verileri kemosentezin temel biyolojik özellikleriyle karşılaştırarak doğrulamak isteyen öğrenci, canlılar dünyasında bu sürecin gerçekleşme koşullarını incelemiştir. Buna göre öğrencinin incelediği bilimsel kaynaklara dayanarak kemosentez hakkında doğrulayabileceği bilgi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kemosentez enzimleri ışıktan olumsuz etkilendiği için bu metabolik süreç sadece gece saatlerinde veya mutlak karanlıkta gerçekleşir.
   • B) Kemosentetik canlılar, fotosentetik üreticilerden farklı olarak organik besin sentezinde karbon kaynağı şeklinde hazır organik molekülleri kullanır.
   • C) Kemosentez mekanizması; bakteri ve arkelerin yanı sıra, güneş ışığı almayan deniz tabanında yaşayan bazı omurgasız hayvan türlerinde de doğrudan yürütülür.
   • D) Kemosentez yoluyla inorganik maddelerden organik besin üretimi, canlılar dünyasında yalnızca bazı prokaryotik organizmalar tarafından gerçekleştirilir.
   • E) Kemosentez yapan ototroflar, inorganik madde oksidasyonu sonucu açığa çıkan serbest oksijeni tamamen atmosfere vererek oksijen dengesine katkı sağlar.
7. 7.

   Bir araştırmacı, ışık enerjisi kullanılmadan besin sentezinin gerçekleşme mekanizmasını incelemek amacıyla güvenilir bir bilimsel veri tabanından deneysel bir makaleyi incelemiştir. İncelenen makalede; tamamen karanlık bir ortamda tutulan tek hücreli bir bakterinin, ortamdaki hidrojen sülfür (H2S) miktarını azaltarak sülfat (SO42-) oluşturduğu, aynı süreçte ortamdaki karbondioksiti tüketerek organik besin miktarını artırdığı kaydedilmiştir. Bu araştırma bulgularını kemosentez ilkeleri doğrultusunda değerlendiren araştırmacının ulaşacağı doğrulanmış çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) İnorganik maddelerin kimyasal dönüşümü sırasında açığa çıkan enerji, karbondioksitin organik besine dönüştürülmesinde kullanılır.
   • B) Bakteri, ortamdaki hidrojen sülfürü doğrudan temel karbon kaynağı olarak tüketip glikozun iskeletine katar.
   • C) Işıksız ortamda klorofil benzeri pigmentler aktive edilerek besin sentezi için gerekli kimyasal bağ enerjisi depolanır.
   • D) İnorganik maddenin dönüşümüyle kazanılan enerji, hücre dışındaki kompleks organik polimerlerin hidrolizinde tüketilir.
   • E) Besin sentezinde kullanılan elektronlar yalnızca ortamdaki hazır organik bileşiklerin parçalanmasından sağlanır.
8. 8.

   Bir araştırmacı, organik bileşik içermeyen ve tamamen karanlık olan bir biyolojik filtre sisteminde çoğalan mikroorganizmaların metabolik faaliyetlerini inceleyen bilimsel bir makaleyi değerlendirmektedir. Makale verilerinde; sisteme dışarıdan organik besin verilmediği hâlde mikrobiyal biyokütlenin arttığı, eş zamanlı olarak ortamdaki inorganik amonyum iyonlarının oksitlenerek nitrit ve nitrata dönüştürüldüğü kaydedilmiştir. Bu araştırma bulgularını kemosentez süreci çerçevesinde değerlendiren araştırmacının doğruluğunu kabul edeceği bilimsel yargı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Mikroorganizmalar, ışıksız ortamda organik besin üretebilmek için klorofil pigmentlerini aktifleştirmiştir.
   • B) Canlılar, biyokütle artışı için gereken enerjiyi ortamdaki hazır organik maddeleri hücresel solunumla yıkarak sağlamıştır.
   • C) Mikroorganizmalar, inorganik maddelerin kimyasal dönüşümünden elde ettikleri enerjiyle karbondioksiti organik besine dönüştürmüştür.
   • D) Biyokütle artışı, mikroorganizmaların ortamdaki nitrat tuzlarını doğrudan organik besin olarak hücre içine almasıyla gerçekleşmiştir.
   • E) Ortamda organik madde sentezinin gerçekleşmesi, sistemin dolaylı yoldan da olsa güneş ışığı enerjisine bağımlı olduğunu gösterir.
9. 9.

   Güneş ışığının ulaşmadığı bir yer altı akiferinde yürütülen ve hakemli bir bilimsel dergide yayımlanan araştırmada, üretici bir bakteri türünün beslenme özellikleri incelenmiştir. Araştırma sonuçlarında; bakterilerin ortamdaki inorganik hidrojen gazını oksitleyerek kimyasal enerji açığa çıkardığı, fotopigment içermeyen bu canlıların karbondioksiti tüketerek organik besin ürettiği ve ortamdan inorganik hidrojen uzaklaştırıldığında besin üretiminin durduğu kaydedilmiştir. Bu araştırma bulgularını kemosentez kavramı çerçevesinde değerlendiren bir öğrencinin ulaşacağı aşağıdaki sonuçlardan hangisi doğrudur?

   • A) Kemosentez yapan canlılar, besin sentezi için gereken enerjiyi dolaylı olarak güneş ışığından soğurulan fotonlardan elde eder.
   • B) Kemosentez sürecinde organik besin sentezlenebilmesi için ortamda hazır organik karbon kaynaklarının bulunması zorunludur.
   • C) Kemosentez yoluyla besin üretimi, mitokondri ve kloroplast gibi zarlı organellere sahip ökaryotik mikroorganizmalar tarafından da gerçekleştirilebilir.
   • D) Kemosentez tepkimeleri ışığa duyarlı enzimler içerdiğinden yalnızca ışıksız ortamda gerçekleşir, aydınlık ortamlarda ise tamamen engellenir.
   • E) Kemosentez, ışık enerjisi ve fotopigment kullanılmadan, inorganik maddelerin oksidasyonu sonucu açığa çıkan kimyasal enerjiyle inorganik karbondan organik besin sentezlenmesidir.
10. 10.

    Bir öğrenci, kemosentez yapan canlıların biyosferdeki dağılımı ve hücresel özellikleri üzerine yayımlanmış güvenilir bir araştırma raporunu incelemektedir. Raporda; yer altı çatlaklarından, deniz diplerinden ve toprak ortamından izole edilen üretici mikroorganizmaların hücresel organizasyonları ile besin sentezleme koşulları karşılaştırmalı olarak açıklanmıştır. Öğrencinin bu raporda yer alan araştırma bulgularını değerlendirerek kemosentez hakkında doğrulayabileceği çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kemosentez yapan mikroorganizmalar, besin üretiminde ihtiyaç duydukları metabolik enerjiyi sadece soğurdukları fotonlar aracılığıyla sentezler.
    • B) Kemosentez yoluyla inorganik maddelerden organik besin üretimi yalnızca prokaryot canlılar tarafından gerçekleştirilir ve ışık varlığına gereksinim duyulmaz.
    • C) Kemosentez yapan üreticiler, karbon kaynağı olarak karbondioksit yerine doğrudan ortamdaki hazır organik bileşikleri kullanır.
    • D) Kemosentez tepkimeleri ökaryotik hücrelerin özelleşmiş organellerinde yürütülür ve atmosfere sürekli serbest oksijen salınımı sağlar.
    • E) Kemosentez yapan canlıların tümü, besin sentezi için gereken enerjiyi inorganik maddeleri yükseltgemek yerine organik molekülleri parçalayarak karşılar.
11. 11.

    Bir grup araştırmacı, ekosistemlerdeki birincil üretimi inceleyen bilimsel veri tabanlarındaki hakemli çalışmaları tarayarak kemosentez sürecine ilişkin bulguları derlemiştir. Araştırmacılar, bu canlıların besin sentezleme mekanizmalarına ait verileri doğrulayarak raporlaştırmak istemektedir. Buna göre araştırmacıların bilimsel literatüre dayanarak kemosentez hakkında doğrulayabileceği açıklama aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Besin sentezinde kullanılan enerji, çevredeki yüksek jeotermal ısının doğrudan biyokimyasal bağ enerjisine dönüştürülmesiyle karşılanır.
    • B) Işıksız ortamda gerçekleşen bu süreçte, karbon kaynağı olarak karbondioksit yerine dış ortamdaki hazır organik bileşikler tüketilir.
    • C) Sitoplazmasında klorofil bulunmayan bu organizmalar, ATP gereksinimini fotofosforilasyon mekanizmasıyla sağlar.
    • D) İnorganik maddelerin kimyasal olarak oksitlenmesi sonucu açığa çıkan enerji kullanılarak karbondioksitten organik besin sentezlenir.
    • E) Bu metabolik faaliyet, oksijensiz ortamlara uyum sağlamış bazı ökaryotik tek hücreliler ve çok hücreli mantarlar tarafından yürütülür.
12. 12.

    Kemosentez hakkında hazırlayacağı bilimsel infografik için akademik veri tabanlarından literatür taraması yapan bir öğrenci, ulaştığı bilgilerin doğruluğunu hakemli biyoloji kaynaklarıyla karşılaştırmıştır. Öğrenci, derlediği notlardaki kavram yanılgılarını ayıklayarak yalnızca bilimsel geçerliliği tam olan temel ilkeyi infografiğine aktarmak istemektedir. Buna göre öğrencinin incelediği güvenilir araştırma bulgularına dayanarak infografiğine eklemesi gereken doğrulanmış bilgi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kemosentez yapan canlılar, besin üretimi sırasında ürettikleri serbest oksijeni doğrudan atmosfere vererek gezegenin temel gaz dengesini korur.
    • B) Besin sentezinde kullanılan enerji inorganik maddelerin yükseltgenmesinden sağlanır ve bu metabolik süreç sadece bazı prokaryot canlılarda gerçekleşir.
    • C) Kemosentez sürecinde organik besin sentezlenebilmesi için klorofil pigmentlerinin ışığı soğurarak kimyasal bağ enerjisine dönüştürmesi gerekir.
    • D) Kemosentetik tepkimeler sadece gece gerçekleşir; çünkü gündüz ortamda bulunan ışık kemosentez enzimlerinin çalışmasını engeller.
    • E) Kemosentez yapan ototrof canlılar, metabolik karbon kaynağı olarak dış ortamdan aldıkları hazır organik molekülleri tüketir.
13. 13.

    Bir öğrenci, ışık enerjisi kullanılmadan besin sentezinin nasıl gerçekleştiğini araştırmak amacıyla bilimsel veri tabanlarındaki hakemli yayınları incelemiştir. Ulaştığı güvenilir bir makalede; oksijensiz göl çökellerinden izole edilen ve klorofili bulunmayan bir bakteri türünün, dış ortamdan hazır organik besin almadığı hâlde inorganik maddeleri oksitleyerek organik besin üretebildiği ve bu sürecin hem aydınlık hem de karanlık ortamda devam edebildiği belirtilmektedir. Buna göre öğrencinin incelediği araştırma bulgularından yola çıkarak kemosentez hakkında ulaştığı aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • A) Kemosentez yapan canlılar, karbon kaynağı olarak ortamdaki hazır glikoz ve amino asit gibi organik bileşikleri tüketir.
    • B) Bu metabolik süreç, foton varlığında engellendiğinden ötürü yalnızca mutlak karanlık ortamlarda gerçekleşebilir.
    • C) Besin üretiminde gereksinim duyulan enerji, güneş ışığı yerine inorganik maddelerin oksitlenmesiyle açığa çıkan kimyasal enerjiden karşılanır.
    • D) Organik madde sentezi için ortamdaki minerallerin parçalanması sürecinde klorofil pigmenti doğrudan görev alır.
    • E) İnorganik maddeleri oksitleyerek kimyasal enerji elde etme yeteneği, gelişmiş bitkiler ve algler gibi ökaryotik üreticilerde de yaygın olarak görülür.
14. 14.

    Karanlık bir mağara ekosisteminden izole edilen bir bakteri türünün beslenme biçimini araştıran bir öğrenci, güvenilir bir bilimsel dergideki deneysel verileri incelemiştir. Makalede, bakterilerin karanlık ortamda yalnızca ortama inorganik kükürt bileşikleri eklendiğinde karbondioksit tüketerek organik madde sentezleyebildiği, kükürt bileşikleri tükendiğinde ise besin üretiminin durduğu belirtilmektedir. Öğrencinin elde ettiği araştırma bulgularını değerlendirerek yapacağı aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

    • A) Bakteriler besin üretimi için gereksinim duydukları enerjiyi inorganik maddelerin kimyasal dönüşümünden sağlamaktadır.
    • B) Bakteriler ortamdaki kükürt bileşiklerini doğrudan ışık enerjisini soğuran bir pigment olarak kullanmaktadır.
    • C) Kükürt bileşikleri, bakterilerin dış ortamdan doğrudan hazır olarak aldığı temel bir organik besin kaynağıdır.
    • D) Bakteriler karbondioksiti kimyasal enerji kaynağı, kükürt bileşiklerini ise temel karbon kaynağı olarak tüketmiştir.
    • E) Kükürt varlığında gerçekleşen bu süreç, bakterilerin organik besinleri parçalayarak sadece hücresel solunum yaptığını gösterir.
15. 15.

    Popüler bir bilim dergisinde kemosentezle ilgili yayımlanan bir makaledeki iddiaları sorgulayan bir öğrenci, güvenilir akademik veri tabanlarındaki hakemli biyoloji yayınlarını incelemiştir. Öğrenci, yaptığı bu araştırma sonucunda ulaştığı bilimsel kanıtları değerlendirerek makalede ileri sürülen savlardan yalnızca birinin doğrulanabilir olduğunu tespit etmiştir. Buna göre öğrencinin akademik literatüre dayanarak doğruluğunu onayladığı iddia aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kemosentez yalnızca bazı prokaryot canlılar tarafından gerçekleştirilir ve besin sentezi için gereken enerji inorganik maddelerin oksidasyonundan sağlanır.
    • B) Kemosentez yapan canlılar, klorofil pigmentleri yardımıyla depoladıkları ışık enerjisini karanlık evrede besin üretmek için kullanırlar.
    • C) Kemosentez sürecinde organik besin sentezi için gerekli olan temel karbon kaynağı, dış ortamdan hazır alınan glikoz ve amino asitlerdir.
    • D) Kemosentez yapabilen üretici mikroorganizmalar, ışık varlığında fotosentez yaparken karanlık koşullarda zorunlu olarak kemosenteze geçerler.
    • E) Kemosentez mekanizması, kloroplastı bulunmayan bazı mantar ve ilkel alg türleri tarafından organik madde üretmek amacıyla kullanılır.
16. 16.

    Karanlık bir yer altı ekosisteminden izole edilen tek hücreli bir canlının metabolizmasını araştıran bir öğrenci, güvenilir bilimsel veri tabanlarındaki araştırma bulgularını incelemiştir. Verilerde, canlının güneş ışığı almayan ve hazır organik besin içermeyen bir ortamda karbondioksiti kullanarak biyokütlesini artırabildiği ve ortamdaki demir minerallerinin kimyasal yapısını değiştirdiği kaydedilmiştir. Öğrencinin elde ettiği bu bilimsel bulguları kemosentez bilgisiyle ilişkilendirerek yaptığı aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

    • A) Canlı, besin sentezinde ihtiyaç duyduğu kimyasal enerjiyi doğrudan ortamdaki organik atıkları parçalayarak üretir.
    • B) Işık almayan bu ekosistemde besin üretebilmek için sitoplazmasında klorofil benzeri ışık soğurucu pigmentler bulundurur.
    • C) Karbon tutma tepkimelerini gerçekleştirebilmek için sitoplazmasında zarla çevrili özelleşmiş kloroplast organelini kullanır.
    • D) Besin sentezi için gereken enerjiyi ışık yerine inorganik maddelerin yükseltgenmesiyle elde eden prokaryot bir organizmadır.
    • E) Organik besin sentezini yalnızca ışık almayan ortamlarda yapabildiğinden ışıklı ortamlara alındığında metabolik etkinliği tamamen durur.
17. 17.

    Işık almayan yer altı sularında yürütülen bir araştırmayı inceleyen bir öğrenci, klorofili bulunmayan bir bakteri türünün dış ortamdan hazır organik madde almadan biyokütlesini artırabildiğini belirten makale verilerine ulaşmıştır. Öğrenci, edindiği bulguları güvenilir akademik kaynaklarla karşılaştırarak bu canlının kemosentez yaptığını bilimsel olarak doğrulamak istemektedir. Buna göre öğrencinin incelediği canlı türünde doğrulaması gereken temel metabolik özellik aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İhtiyaç duyduğu enerjiyi ortamdaki organik molekülleri hücresel solunumla yıkarak üretmesi
    • B) İnorganik maddelerin oksidasyonu sonucu açığa çıkan kimyasal enerjiyi organik besin sentezinde kullanması
    • C) Organik besin üretimi sırasında yan ürün olarak daima ortama serbest oksijen gazı salması
    • D) Karbondioksit özümlemesini yalnız güneşten soğurulan ışık fotonlarının yardımıyla gerçekleştirmesi
    • E) Besin sentezi için gerekli kimyasal enerjiyi kloroplast organelinde depoladığı moleküllerden aktarması
18. 18.

    Bir biyoloji kulübü, azot döngüsünde görev alan bazı toprak bakterilerinin ışıksız ortamda organik madde üretebilme süreçlerini anlatan bir dijital pano hazırlamaktadır. Öğrenciler, hazırlık sürecinde akademik dergiler ve bilimsel veri tabanlarından elde ettikleri verileri karşılaştırarak panoya eklenecek doğrulanmış bilgiyi belirlemek istemiştir. Buna göre öğrencilerin güvenilir bilimsel kaynaklardan ulaştığı bulgular değerlendirildiğinde, panoya eklenebilecek doğrulanmış bilgi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kemosentez yapan canlılar, ihtiyaç duydukları enerjiyi kloroplast organelinde depolanan kimyasal bağ enerjisinden karşılar.
    • B) Işıksız ortamda organik madde üreten canlılar, tepkime sürecinde ürettikleri serbest oksijen gazını atmosfere salar.
    • C) Kemosentezde besin üretimi için gereken enerji, inorganik maddelerin kimyasal olarak oksitlenmesi sonucunda açığa çıkar.
    • D) Kemosentetik mekanizma ışık varlığında durduğundan besin üretimi yalnızca tamamen karanlık ortamlarda gerçekleşebilir.
    • E) Hücrelerinde inorganik maddeleri oksitleyerek besin üreten kemosentetik canlılar, bitkiler gibi ökaryotik organizmaları da kapsar.
19. 19.

    Güneş ışığının ulaşmadığı derin deniz hidrotermal bacalarındaki ekosistemleri inceleyen bir araştırma grubu, buradaki birincil üreticilerin besin sentezleme mekanizmalarına dair bilimsel makaleleri incelemiştir. Araştırmacılar, elde ettikleri verileri güvenilir akademik kaynaklarla karşılaştırarak hazırlayacakları bilimsel raporda yer alacak doğrulanmış bilgiyi belirlemek istemiştir. Buna göre araştırmacıların incelediği literatür bulguları değerlendirildiğinde, kemosentez yapan canlılarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi bilimsel olarak doğrulanmış bir bilgidir?

    • A) Güneş ışığını doğrudan soğuramadıkları için klorofil pigmentini sitoplazmalarında serbest hâlde bulundururlar.
    • B) Organik besin üretimi sırasında ihtiyaç duydukları enerjiyi, inorganik maddelerin oksitlenmesiyle açığa çıkan kimyasal enerjiden sağlarlar.
    • C) Besin üretimi sırasında yan ürün olarak her zaman atmosfere serbest oksijen gazı salarak oksijen döngüsüne katkı yaparlar.
    • D) Sentez tepkimelerini başlatabilmek için günün belirli saatlerinde ortamda bulunan zayıf ışık enerjisini kullanırlar.
    • E) Hücre dışındaki hazır organik maddeleri parçalayarak elde ettikleri kimyasal enerjiyi besin sentezinde harcarlar.
20. 20.

    Işık enerjisi kullanılmadan besin sentezinin nasıl gerçekleştiğini araştıran bir öğrenci, bilimsel veri tabanlarındaki makalelerden kemosentez hakkında çeşitli notlar almıştır. Öğrenci edindiği bilgileri güvenilir biyoloji kaynaklarından kontrol ettiğinde, aldığı notlardan bazılarının kavram yanılgısı içerdiğini fark etmiştir. Buna göre öğrencinin incelediği kaynaklarca doğrulanabilen bilimsel bilgi hangisidir?

    • A) Besin üretimi için gereken enerji, hücre zarındaki klorofil pigmentleri tarafından soğurulan ışıktan sağlanır.
    • B) Işık almayan ortamlarda yaşayan bazı mantar ve hayvan türleri kemosentez yoluyla kendi besinini üretir.
    • C) Organik atıkların doğrudan parçalanmasıyla açığa çıkan kimyasal bağ enerjisi, karbondioksit kullanılmaksızın besine aktarılır.
    • D) İnorganik maddelerin oksitlenmesiyle elde edilen kimyasal enerji, karbondioksit kullanılarak organik besin sentezlenmesinde harcanır.
    • E) Kemosentez tepkimelerinde açığa çıkan oksijen gazı, fotosentezde olduğu gibi atmosfere verilerek gezegenin temel oksijen kaynağını oluşturur.
21. 21.

    Bir grup öğrenci, fotosentezde karbondioksitin tüketildiğini göstermek amacıyla asidik ortamda sarı, nötr ve bazik ortamda mavi renk veren bromtimol mavisi indikatörünü kullanmıştır. Eşit miktarda hazırlanan ve pipetle üflenerek karbondioksitçe zenginleştirilip sarı renge dönüştürülen çözelti, özdeş iki deney tüpüne paylaştırılmıştır. Tüplerden birine canlı bir su bitkisi eklenip her iki tüpün ağzı hava almayacak şekilde kapatılmış ve tüpler yeterli ışık alan uygun bir ortamda bekletilmiştir. Süre sonunda yalnızca bitki bulunan tüpteki çözeltinin sarıdan maviye döndüğü, kontrol grubu olan bitkisiz tüpte ise sarı rengin korunduğu belirlenmiştir. Buna göre öğrencilerin gerçekleştirdiği kontrollü deney ve gözlem sonuçlarıyla ilgili varılacak en uygun yargı hangisidir?

    • A) Bitkisiz tüpün hazırlanma amacı, ışığın çözelti rengi üzerindeki doğrudan etkisini tamamen devre dışı bırakmaktır.
    • B) Deneydeki bağımsız değişken çözeltinin son pH değeri, bağımlı değişken ise tüpe eklenen canlı su bitkisidir.
    • C) Işıklı ortamda bekletilen bitkili tüpteki renk değişimi, ortama karbondioksit verilerek asitliğin artırılmasıyla gerçekleşmiştir.
    • D) Bu deney kurgusu, su bitkilerinin fotosentez sırasında oksijen gazı açığa çıkardığını doğrudan ve tek başına kanıtlar.
    • E) Bitkili tüpte çözeltinin maviye dönmesi, fotosentezde karbondioksitin kullanılması sonucu ortam asitliğinin azaldığını kanıtlar.
22. 22.

    Havası şırıngayla boşaltılarak dibe batması sağlanan özdeş yaprak diskleri, eşit ışık alan ve oda sıcaklığında bulunan iki özdeş kaba yerleştirilir. İçinde yalnızca saf su bulunan birinci kapta diskler dipte kalırken, çözünmüş karbondioksit kaynağı olarak sodyum bikarbonat eklenen ikinci kaptaki disklerin belirli bir süre sonra yüzeye çıktığı gözlenir. Buna göre öğrencilerin gerçekleştirdiği bu kontrollü deney ve gözlem sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • A) Deneydeki bağımlı değişken ortamın ışık şiddeti olup birinci kaptaki yaprakların fotosentez yapamaması ışık yetersizliğinden kaynaklanır.
    • B) Deneyin bağımsız değişkeni karbondioksit varlığı olup yaprak disklerinin yüzeye çıkması fotosentez tepkimelerinde oksijen üretildiğini gösterir.
    • C) Deneyde sodyum bikarbonat fotosentez sonucu açığa çıkan gazı soğurduğu için ikinci kapta gaz birikerek diskleri yükseltmiştir.
    • D) Her iki kaptaki yaprak disklerinin başlangıçta batması, bitkilerin fotosentezde ortamdaki çözünmüş serbest oksijeni tükettiğini kanıtlar.
    • E) Birinci kaptaki yaprak disklerinin dipte kalması, saf suyun klorofil moleküllerini parçalayarak ışığın soğurulmasını engellediğini gösterir.
23. 23.

    Bir grup öğrenci, fotosentezde üretilen maddeleri incelemek için özdeş iki deney düzeneği kurar. İçi su dolu kaplara eşit miktarda su bitkisi yerleştirilip üzerlerine ters çevrilmiş deney tüpleri kapatılır; kaplardan biri ışıklı ortama, diğeri ise karanlık bir ortama konularak aynı sıcaklıkta bekletilir. Süre sonunda yalnızca ışıklı ortamdaki tüpün üst kısmında gaz biriktiği, bu gaza yaklaştırılan kor halindeki tahta kıymığın ise parlayarak aniden alev aldığı gözlenir. Buna göre öğrencilerin gerçekleştirdiği kontrollü deneyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

    • A) Deneyin bağımsız değişkeni tüpte toplanan gaz miktarı, bağımlı değişkeni ise ışık alma durumudur.
    • B) Karanlık ortamdaki düzenekte gaz birikmemesi, bitkinin karanlıkta karbondioksit üretemediğini gösterir.
    • C) Toplanan gazın kıymığı alevlendirmesi, fotosentez tepkimelerinde karbondioksit gazının açığa çıktığını kanıtlar.
    • D) Deneyde kullanılan bitki miktarı ve ortam sıcaklığı, hipotezi test edilen temel bağımsız değişkenlerdir.
    • E) Deneyde ışığın varlığı bağımsız değişken olup fotosentez sürecinde oksijen gazı üretildiği doğrulanmıştır.
24. 24.

    Özdeş iki saksı bitkisi, ışık geçiren hava sızdırmaz cam fanuslara konularak yeterli ışık ve uygun sıcaklık sağlanan bir ortamda bekletilmiştir. Fanuslardan birine karbondioksit tutucu olan potasyum hidroksit (KOH) çözeltisi yerleştirilmiş, diğer fanus ise bu kimyasal eklenmeden kontrol grubu olarak bırakılmıştır. Deney süresi sonunda her iki bitkiden alınan yapraklara nişasta ayıracı olan lügol damlatıldığında, yalnızca KOH bulunmayan fanustaki yaprakta mavi-mor renk değişimi gözlenmiştir. Buna göre araştırmacıların elde ettiği bu gözlem verisi, fotosentez süreciyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrudan doğrular?

    • A) Işık enerjisinin soğurulması kloroplast organelinin granumlarında gerçekleşir.
    • B) Bitkilerde gaz alışverişi yalnızca yaprak yüzeyinde bulunan stomalarla sağlanır.
    • C) Karbondioksit, fotosentezde organik besin sentezlenebilmesi için tüketilmesi zorunlu olan bir maddedir.
    • D) Fotosentez tepkimelerinde açığa çıkan oksijen gazının temel kaynağı su molekülleridir.
    • E) Çevre sıcaklığının belirli bir değerin üzerine çıkması fotosentez enzimlerini denatüre eder.
25. 25.

    Bir araştırmacı, sürekli ışık alan bir alg kültüründe ortamdaki karbondioksiti aniden tükettiğinde ışıktan bağımsız evrenin durduğunu, kısa süre sonra ise ışık kesilmemesine rağmen suyun parçalanmasının ve oksijen çıkışının da sona erdiğini gözlemlemiştir. Yapılan biyokimyasal analizler, bu durmanın temel nedeninin kloroplasttaki serbest NADP+ ve ADP havuzunun tükenerek tüm taşıyıcıların NADPH ve ATP formunda birikmesi olduğunu göstermiştir. Bu deneysel veriler doğrultusunda fotosentez reaksiyonlarının işleyişini açıklayan bilimsel bir model tasarlayan bir öğrencinin aşağıdaki ilkelerden hangisini temel alması gerekir?

    • A) Calvin döngüsünde karbondioksit bağlanması tamamlanmadan klorofiller ışık enerjisini soğuramaz.
    • B) Işığa bağlı evrenin sürekliliği, ışıktan bağımsız evrenin ADP ve NADP+ moleküllerini geri dönüştürmesine bağımlıdır.
    • C) Suyun parçalanarak oksijen üretmesi, yalnızca stromadaki basit organik besin miktarının artmasıyla tetiklenir.
    • D) Işıktan bağımsız evre tepkimeleri, ışık enerjisinin doğrudan kimyasal enerjiye dönüştürüldüğü tek merkezdir.
    • E) Tilakoit zardaki elektron taşınımı, ortamda serbest karbondioksit gazı bulunmadığında doğrudan fiziksel engellemeye uğrar.
26. 26.

    Fotosentez reaksiyonlarının aşamaları arasındaki dinamik ilişkiyi modellemek isteyen öğrenciler, kontrollü bir deneyde ortamdaki ışık ve karbondioksit varlığını sırayla sınırlandırmıştır. Sürekli ışık ve karbondioksit varken ışık kesildiğinde kloroplasttaki ATP ve NADPH hızla tükenerek organik besin üretimi durmuş; ışık varken karbondioksit tükendiğinde ise ATP ve NADPH miktarı hızla birikmiş fakat besin üretimi yine sonlanmıştır. Öğrencilerin elde ettiği bu veriler doğrultusunda fotosentezin işleyişine ilişkin geçerli bir bilimsel model oluşturabilmesi için aşağıdaki çıkarımlardan hangisini temel alması gerekir?

    • A) Işığa bağlı evrede açığa çıkan serbest oksijen miktarının, stromada karbondioksitin bağlanma hızını doğrudan kontrol ettiğini
    • B) Işıktan bağımsız evrede üretilen basit şekerlerin, tilakoit zardaki reaksiyonları doğrudan başlatan temel enerji kaynağı olduğunu
    • C) Işığın bulunmadığı koşullarda karbondioksitin doğrudan parçalanarak glikoz sentezinde hidrojen kaynağı olarak kullanıldığını
    • D) Karbondioksit yokluğunda tilakoit zarların geçirgenliğinin bozulduğunu ve ETS elemanlarının işlevini kalıcı olarak yitirdiğini
    • E) Işığa bağlı evre ürünlerinin harcanmasının ortamdaki karbondioksit varlığına, bu tüketimle serbest kalan ADP ve NADP+ moleküllerinin ise ışığa bağlı evrenin sürekliliğine bağlı olduğunu
27. 27.

    Bir biyoloji dersinde fotosentez reaksiyonlarını modellemek isteyen öğrenciler, ışığa bağlı evre ile ışıktan bağımsız evre arasındaki işleyişi gösteren bir akış şeması tasarlamıştır. Modellerini bilimsel literatürdeki verilerle karşılaştıran grup; ışık varlığında parçalanan sudan elde edilen kimyasal enerjinin stromaya aktarıldığını, stromada ise karbondioksit tutulurken bu enerjinin harcandığını belirlemiştir. Buna göre öğrencilerin tasarladıkları modeli kabul gören bilimsel modelle tam uyumlu hâle getirebilmesi için iki evre arasında kurması gereken temel ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Suyun parçalanmasıyla oluşan serbest oksijenin doğrudan Calvin döngüsüne aktarılarak karbon fiksasyonunu tetiklemesi
    • B) Işıktan bağımsız evrede harcanan ATP moleküllerine ait fosfat ve ADP'nin kloroplast dışına salgılanması
    • C) Işığa bağlı evrede üretilen NADPH moleküllerinin karbondioksiti parçalayarak serbest karbon atomları oluşturması
    • D) Calvin döngüsünde üretilen organik besinin tilakoit zarlara iletilerek ETS tepkimeleri için doğrudan yakıt olarak tüketilmesi
    • E) Tilakoitlerde üretilen ATP ve NADPH'nin stromada karbondioksitin organik besine dönüştürülmesinde harcanıp ADP ve NADP+ olarak geri dönmesi
28. 28.

    Bir araştırmacı, kloroplast süspansiyonuna elektron taşıma sistemindeki (ETS) elektron iletimini durduran özgül bir inhibitör eklediğinde; ışık ve su bulunmasına rağmen suyun parçalanmasının durduğunu, ATP ile NADPH üretiminin gerçekleşmediğini ve ortama $CO_2$ sağlansa dahi glikoz sentezlenemediğini saptamıştır. İnhibitörün bulunmadığı kontrol grubunda ise ışık altında suyun parçalanmasıyla başlayan süreçte ATP ve NADPH üretilmiş, ardından bu moleküller kullanılarak glikoz sentezi başarıyla gerçekleşmiştir. Bu deneysel verilere dayanarak fotosentezin aşamaları arasındaki ilişkiyi açıklayan bilimsel bir model oluşturan bir öğrencinin aşağıdaki yargılardan hangisini temel alması gerekir?

    • A) Işıktan bağımsız evrede $CO_2$'nin bağlanabilmesi için kloroplast stromasında doğrudan suyun parçalanması ve ışık enerjisinin soğurulması gerekir.
    • B) Suyun fotolizi ve devamındaki kimyasal enerji (ATP ve NADPH) üretimi ETS işlevine bağlıdır; ışıktan bağımsız evrede $CO_2$'nin glikoza dönüştürülmesi ise bu kimyasal enerjinin aktarılmasını gerektirir.
    • C) Karbondioksit molekülleri, ETS üzerinden aktarılan elektronları doğrudan tutarak ışıktan bağımsız evreye gerek kalmadan glikoz sentezini başlatır.
    • D) Elektron taşıma sistemi durdurulduğunda ışık enerjisi stromadaki enzimler tarafından doğrudan soğurularak organik besin sentezinde kullanılır.
    • E) Suyun parçalanmasıyla açığa çıkan oksijen gazı, ışıktan bağımsız evredeki reaksiyonların gerçekleşmesini sağlayan temel enerji kaynağıdır.
29. 29.

    Bir araştırmacı, kloroplast organelinden izole ettiği tilakoit süspansiyonu ve stroma sıvısını iki ayrı tüpe koyarak kontrollü bir deney yapmıştır. Işık altında tutulan ve içine su, ADP ile NADP+ eklenen tilakoit süspansiyonunda oksijen gazı, ATP ve NADPH oluştuğu ancak organik besin sentezlenmediği kaydedilmiştir. Karanlık ortamda tutulan stroma sıvısına ise karbondioksit ile birlikte tilakoit tüpünde üretilen ATP ve NADPH ilave edildiğinde organik besin sentezinin başarıyla gerçekleştiği belirlenmiştir. Bu deneysel verilere dayalı geçerli bir fotosentez modeli oluşturan bir öğrencinin ulaştığı en doğru sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Işık enerjisi doğrudan stroma sıvısında soğurularak karbondioksitin glikoza dönüşümünü tek basamakta sağlar.
    • B) Suyun parçalanması ve karbondioksitin bağlanması stromada eş zamanlı gerçekleşen bağımsız süreçlerdir.
    • C) Işığa bağımlı evrede açığa çıkan oksijen gazı, stromaya aktarılarak sentezlenen organik besinin temel iskeletini oluşturur.
    • D) Karbondioksitin tutulması tepkimeleri, ışık enerjisini doğrudan kimyasal bağ enerjisine çeviren yegâne fotosentez evresidir.
    • E) Işığa bağımlı evre tilakoitlerde ışık enerjisini ATP ve NADPH biçiminde depolar; bu ürünler stromada karbondioksitin organik besine indirgenmesinde harcanır.
30. 30.

    Bir grup öğrenci, fotosentez reaksiyonlarının tilakoit zar ile stroma arasındaki işleyişini açıklayan bilimsel bir model tasarlamak amacıyla bir deney simülasyonunu incelemiştir. Yapılan ölçümlerde; ortama verilen su ve karbondioksitin yapısındaki atomların nihai ürünler olan serbest oksijen ve glikoza aktarıldığı, buna karşılık kloroplast içerisindeki toplam ATP/ADP ve NADP+/NADPH havuzu miktarının sabit kaldığı, yalnızca bu moleküllerin kimyasal durumlarının periyodik olarak dönüştüğü tespit edilmiştir. Elde edilen bu deneysel verilere dayalı geçerli bir fotosentez modeli oluşturmak isteyen öğrencilerin aşağıdaki ilkelerden hangisini temel alması gerekir?

    • A) Işık enerjisinin klorofillerce soğurulması, ara taşıyıcı moleküllere ihtiyaç duyulmadan karbon atomlarının doğrudan indirgenmesini sağlar.
    • B) Organik besin sentezi tamamlandığında kloroplasttaki tüm serbest ADP ve NADP+ molekülleri kalıcı olarak harcanıp hücre dışına atılır.
    • C) Suyun parçalanmasıyla açığa çıkan hidrojen atomları, kimyasal bağ enerjisi harcanmaksızın doğrudan karbondioksit molekülüne bağlanır.
    • D) Karbondioksitin organik moleküllere bağlanması için gerekli aktivasyon enerjisi, ışığa bağlı evre işletilmeden ortamdaki ısıl enerjiden karşılanır.
    • E) Işık enerjisi besinlerde kalıcı kimyasal bağ enerjisine dönüştürülürken ara taşıyıcı moleküller iki evre arasında kapalı bir döngüde geri dönüştürülür.
31. 31.

    Bir grup öğrenci kloroplastlarda gerçekleşen fotosentez reaksiyonlarının madde ve enerji akışını modellemek amacıyla izotop izleme tekniğiyle deneyler yapmıştır. Öğrenciler; sudaki hidrojenlerin tilakoit zarlarda NADPH'ye, ardından stromada üretilen glikoza aktarıldığını, ortamdaki karbondioksitin karbonunun doğrudan glikoz iskeletine katıldığını ve tilakoitte üretilen ATP'nin stromada ADP'ye dönüşerek döngüye girdiğini tespit etmiştir. Elde edilen bu deneysel verilere dayalı geçerli bir fotosentez modeli oluşturan öğrencilerin aşağıdaki ilkelerden hangisini temel alması beklenir?

    • A) Karbondioksit molekülleri tilakoit zarlarda fotolize uğrayarak açığa çıkan karbon atomlarını Calvin döngüsüne aktarır.
    • B) Işıktan bağımsız evrede üretilen glikozun yapısına katılan tüm oksijen atomlarının doğrudan kaynağı parçalanan sudur.
    • C) Işığa bağımlı evrede sentezlenen ATP molekülleri, kloroplast dışına aktarılarak sitoplazmadaki yaşamsal faaliyetlerde harcanır.
    • D) Tilakoit zarlarda suyun parçalanmasıyla üretilen serbest oksijen, Calvin döngüsünde karbon tutulumunu başlatmak amacıyla tüketilir.
    • E) Işığa bağımlı evrede sudan kazanılan hidrojenler ile sentezlenen ATP, stromada karbondioksitin organik besine dönüştürülmesinde kullanılır.
32. 32.

    Bir araştırmacı, fotosentez yapan bir bitki hücresinde kloroplastın tilakoit zarları ile stroması arasındaki madde geçişlerini incelemiş ve elde ettiği verileri aşağıdaki tabloda özetlemiştir. Tablo: Kloroplast Bölmelerindeki Net Madde Değişimleri • Tilakoit Bölgesi: Işık ve su tüketilir; serbest oksijen açığa çıkar; NADP+ ve ADP molekülleri NADPH ve ATP'ye dönüştürülür. • Stroma Bölgesi: Karbondioksit tüketilir; basit organik besin üretilir; NADPH ve ATP molekülleri NADP+ ve ADP'ye dönüştürülür. Bu tablodaki verilere dayanarak fotosentez reaksiyonlarının işleyişini açıklayan bilimsel bir akış modeli tasarlayan bir öğrencinin, modelinde aşağıdaki bağıntılardan hangisini kurması beklenir?

    • A) Suyun parçalanmasıyla serbest kalan oksijen atomlarının doğrudan stromaya geçerek glikozun moleküler yapısına katıldığını göstermesi
    • B) Işık enerjisinin stromada doğrudan soğurularak karbondioksit molekülleri arasındaki kimyasal bağları kurduğunu kurgulaması
    • C) Tilakoit zarda sentezlenen ATP ve NADPH moleküllerinin hücrenin diğer yaşamsal olaylarında harcanmak üzere sitoplazmaya aktarıldığını varsayması
    • D) Karbondioksit ve suyun aynı bölmede ve aynı anda tepkimeye girerek doğrudan organik besine dönüştüğünü çizmesi
    • E) Tilakoitte ışık enerjisiyle üretilen kimyasal enerjinin stromada karbondioksitin organik besine indirgenmesinde kullanıldığını ve ADP ile NADP+ olarak tilakoite geri döndüğünü göstermesi