Ücretsiz Kullanmaya Başla

Tanzimat Edebiyatı Konu Anlatımı

AYT-SÖZ · AYT-SÖZ · Türk Dili ve Edebiyatı · Tanzimat Edebiyatı

AYT-SÖZ Türk Dili ve Edebiyatı dersi Tanzimat Edebiyatı konu anlatımı.

Konu anlatımı notları

  1. Tanzimat Edebiyatının Oluşum Zemini

    Tanzimat Edebiyatı, 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı'nın getirdiği siyasi, hukuki ve toplumsal değişimlerin edebiyata yansımasıyla ortaya çıkmıştır. Bu edebi dönem, 1860 yılında Şinasi ve Âgâh Efendi'nin birlikte çıkardığı ilk özel Türk gazetesi olan Tercümân-ı Ahvâl ile resmen başlamış kabul edilir.

    Batılılaşma hareketinin bir sonucu olarak gelişen bu dönemde edebiyat, salt estetik bir uğraş olmaktan çıkarak toplumu eğitme, aydınlatma ve yeni fikirleri yayma aracı olarak benimsenmiştir. Bu süreçte gazete, yeni edebi türlerin halka ulaşmasında en temel köprü görevi görmüştür.

    I. Dönemin Temel Nitelikleri

    Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi isimlerin öncülük ettiği birinci kuşak yazarları, "toplum için sanat" anlayışını ilke edinmiştir. Bu dönemde edebiyata hak, adalet, vatan, hürriyet ve kanun gibi kavramlar girmiştir.

    • Dil ve Biçim: Dilde sadeleşme hedeflenmiş fakat divan şiiri alışkanlıkları nedeniyle bu hedefte tam başarı sağlanamamıştır. Şiirde biçim olarak divan edebiyatı nazım şekilleri (kaside, gazel, terkib-i bent) korunmuş, ancak içerik tamamen yenilenmiştir.
    • Akımlar: Şiir ve tiyatroda klasisizm (Şinasi, Ahmet Vefik Paşa) ile romantizm (Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi) etkili olmuştur.
    • Tiyatro ve Roman: Batılı anlamda ilk romanlar, hikâyeler ve sahne oyunları bu dönemde telif veya tercüme yoluyla edebiyatımıza kazandırılmıştır.

    II. Dönemin Temel Nitelikleri

    I. Meşrutiyet'in askıya alınması ve dönemin siyasi baskı ortamı nedeniyle Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hâmit Tarhan ve Samipaşazade Sezai gibi yazarlar ferdî konulara yönelmiştir. Bu dönemde "sanat için sanat" ilkesi benimsenmiştir.

    • Tema ve Dil: Toplumsal meseleler terk edilmiş; ölüm, tabiat, aşk ve metafizik konular öne çıkmıştır. Dilde sadeleşme çabası bırakılarak daha ağır, süslü ve sanatlı bir üsluba dönülmüştür.
    • Şiirde Yenilik: Divan edebiyatının kuralcı yapısı yıkılmış, kafiyenin göz için değil kulak için olduğu anlayışı kabul görmüştür. Abdülhak Hâmit ile birlikte nazım şekillerinde köklü kırılmalar yaşanmıştır.
    • Akımlar: Şiirde romantizm varlığını sürdürürken, roman ve hikâyede realizm ve natüralizm (Mizancı Murat, Nabizade Nâzım) ağırlık kazanmıştır.

    Edebi Türler ve Edebiyatımızdaki İlkler

    Tanzimat Edebiyatı, Türk edebiyatında türsel çeşitliliğin ve Batılı formların miladıdır. Bu dönemde yayımlanan başlıca ilk eserler şunlardır:

    • İlk Tiyatro Eseri: Şinasi – Şair Evlenmesi (1859'da yazılmış, 1860'ta tefrika edilmiştir)
    • İlk Edebi Roman: Namık Kemal – İntibah (1876)
    • İlk Tarihi Roman: Namık Kemal – Cezmi (1880)
    • İlk Yerli Roman: Şemsettin Sami – Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (1872)
    • İlk Köy Romanı: Nabizade Nâzım – Karabibik (1890)
    • İlk Realist Roman: Recaizade Mahmut Ekrem – Araba Sevdası (1896)
    • İlk Sahnelenen Tiyatro: Namık Kemal – Vatan yahut Silistre (1873)