XXI. Yüzyılın Eşiğinde Türkiye ve Dünya Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. İki Kutuplu Dünyadan Çok Kutupluluğa Geçiş

   1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) resmen dağılması, 1945'ten beri süregelen Soğuk Savaş dönemini sona erdirmiştir. Bu gelişmeyle birlikte uluslararası sistemde köklü jeopolitik değişimler yaşanmıştır.

   • Doğu Bloku'nun Çözülmesi: Varşova Paktı lağvedilmiş, Doğu Avrupa ülkeleri serbest piyasa ekonomisine ve demokratik yönetim modellerine yönelmiştir.
   • Körfez Savaşları: Irak'ın 1990'da Kuveyt'i işgal etmesi üzerine Birleşmiş Milletler öncülüğünde I. Körfez Savaşı gerçekleşmiş, Orta Doğu dengeleri yeniden şekillenmiştir.
   • Balkanlar'daki Trajedi: Yugoslavya'nın parçalanması sürecinde Bosna-Hersek ve Kosova'da etnik çatışmalar ve soykırımlar yaşanmış, uluslararası toplumun müdahalesiyle 1995 yılında Dayton Barış Antlaşması imzalanmıştır.

   Bağımsız Türk Cumhuriyetleri ve İş Birliği Süreci

   SSCB'nin dağılmasının ardından Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Kırgızistan bağımsızlıklarını ilan etmiştir. Türkiye, bu devletleri ilk tanıyan ülke olarak ilişkilerin hızla kurumsallaşmasını sağlamıştır.

   • TİKA'nın Kuruluşu: 1992 yılında kurulan Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA), bağımsızlığını kazanan kardeş ülkelerde ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınma projeleri yürütmüştür.
   • Kafkasya ve Hazar Enerji Hatları: Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı gibi stratejik projelerle Hazar enerji kaynakları Türkiye üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılmıştır.
   • Karabağ Meselesi: Ermenistan'ın Azerbaycan topraklarını işgali ve Hocalı Katliamı, Kafkasya'da bölgesel istikrarsızlığın ana kaynaklarından biri olmuştur.

   Siyasi, Ekonomik ve Dış Politika Gelişmeleri

   Türkiye, 1990'lı yıllarda içeride koalisyon hükümetleri, ekonomik krizler ve terörle mücadele ile karşılaşırken dış politikada bölgesel bir aktör olarak öne çıkmıştır.

   • Ekonomik Dalgalanmalar: 1994 ve 2001 yıllarında yaşanan ekonomik krizler, bankacılık ve kamu maliyesinde kapsamlı yapısal reformların hayata geçirilmesini zorunlu kılmıştır.
   • Avrupa Birliği ile İlişkiler: 1995'te imzalanan Gümrük Birliği Anlaşması'nın ardından, 1999 Helsinki Zirvesi'nde Türkiye'ye resmen AB adaylık statüsü verilmiştir.
   • Bölgesel İş Birlikleri: Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ) ve D-8 (Gelişen Sekiz Ülke) gibi oluşumlara Türkiye öncülük etmiştir.

   XXI. Yüzyılın Eşiğinde Küresel Değişimler

   Yüzyılın son çeyreğinde bilgi teknolojilerindeki atılımlar, dünyayı ekonomik ve kültürel anlamda birbirine daha bağımlı hale getirmiştir.

   • İletişim ve Bilişim Devrimi: İnternetin yaygınlaşması, bilginin serbest dolaşımını ve küreselleşme olgusunu hızlandırmıştır.
   • Bilimsel Gelişmeler: İnsan Genom Projesi ile genetik alanında devrim niteliğinde adımlar atılmış, klonlama ve biyoteknoloji tartışmaları gündeme gelmiştir.
   • Küresel Çevre Sorunları: Sanayileşme ve tüketim çılgınlığı sera gazı salınımını artırmış; bu doğrultuda 1997 yılında küresel ısınmayla mücadele amacıyla Kyoto Protokolü imzalanmıştır.