XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti ve Dünya Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Siyasi ve Sosyal Görünüm

   XX. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti, içte meşrutiyet tartışmaları ve siyasi istikrarsızlıklar, dışta ise emperyalist devletlerin toprak paylaşım mücadeleleriyle karşı karşıya kalmıştır. 1908 yılında ilan edilen II. Meşrutiyet ile anayasal düzene geri dönülmüş, siyasi partiler ve çok sesli parlamento dönemi başlamıştır.

   Devleti Dağılmaktan Kurtarma Çabaları (Fikir Akımları)

   Devletin toprak bütünlüğünü korumak ve halkı ortak bir hedef etrafında toplamak amacıyla çeşitli düşünce akımları öne sürülmüştür:

   • Osmanlıcılık: Dil, din ve ırk ayrımı gözetmeksizin tüm tebaayı kanun önünde eşit sayarak bir arada tutmayı amaçlamıştır. Balkan Savaşları sürecinde etkisini yitirmiştir.
   • İslamcılık (Ümmetçilik): Müslüman unsurları halifelik makamı etrafında birleştirmeyi hedeflemiştir. II. Abdülhamid Dönemi'nde dış politikada etkin biçimde uygulanmıştır.
   • Türkçülük: Türk toplulukları arasında birlik kurmayı ve milli değerleri canlandırmayı temel almıştır. II. Meşrutiyet sonrasında devlet yönetiminde en etkili akım haline gelmiştir.
   • Batıcılık: Devleti gerilemekten kurtarmak için Avrupa'nın bilim, teknik ve kurumlarının örnek alınmasını savunmuştur.

   Savaşın Nedenleri ve Gelişimi

   Siyasi birliğini geç tamamlayan ve sömürge arayışına giren İtalya, coğrafi yakınlığı ve Osmanlı Devleti'nin bölgedeki askeri zayıflığı nedeniyle Trablusgarp'ı işgal girişiminde bulunmuştur. Donanması yetersiz olan Osmanlı yönetimi, Mısır'ın İngiliz işgalinde olması sebebiyle bölgeye karadan veya denizden düzenli ordu gönderememiştir.

   Gönüllü Subayların Mücadelesi

   Mustafa Kemal ve Enver Bey gibi vatanperver subaylar, gizlice Trablusgarp ve Bingazi'ye giderek yerel halkı İtalyan işgaline karşı teşkilatlandırmıştır. Derne ve Tobruk muharebelerinde İtalyan kuvvetlerine karşı önemli direniş başarıları elde edilmiştir.

   Uşi Antlaşması (1912) ve Sonuçları

   Balkan Savaşları'nın patlak vermesi üzerine Osmanlı Devleti, İtalya ile Uşi Antlaşması'nı imzalamak zorunda kalmıştır:

   • Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakılmıştır. Böylece Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki son toprak parçası da kaybedilmiştir.
   • On İki Ada, Balkan Savaşı süresince geçici olarak İtalya'nın himayesine bırakılmış; ancak İtalya bu adaları geri vermemiştir.

   I. Balkan Savaşı (1912)

   Rusya'nın kışkırttığı Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ ittifak kurarak Osmanlı Devleti'ne savaş açmıştır. Ordudaki siyasi çekişmeler, lojistik yetersizlikler ve tecrübeli birliklerin savaştan hemen önce terhis edilmiş olması ağır bir mağlubiyete yol açmıştır.

   Savaş sonunda imzalanan Londra Antlaşması (1913) ile Midye-Enez hattının batısındaki Edirne ve Kırklareli dahil tüm Doğu ve Batı Trakya toprakları kaybedilmiştir. Bu süreçte Arnavutluk da bağımsızlığını ilan etmiştir.

   Bâb-ı Âli Baskını (1913)

   I. Balkan Savaşı'ndaki yenilgi sonrası İttihat ve Terakki Cemiyeti, hükümet darbesiyle iktidarı tamamen ele geçirmiştir.

   II. Balkan Savaşı (1913)

   I. Balkan Savaşı'nda en büyük payı alan Bulgaristan'a karşı diğer Balkan devletlerinin (Yunanistan, Sırbistan, Karadağ ve Romanya) savaşa girmesi üzerine Osmanlı Devleti bu durumdan yararlanmış; Edirne ve Kırklareli'yi geri almıştır.

   Savaşlar sonucunda imzalanan İstanbul ve Atina Antlaşmaları ile Osmanlı Devleti'nin batı sınırı Meriç Nehri olarak belirlenmiş, Balkanlar'da yaşayan Türklerin azınlık hakları güvence altına alınmaya çalışılmıştır.

   Balkan Savaşlarının Tarihsel Etkileri

   Balkan Savaşları, Osmanlı Devleti'nin siyasi, demografik ve askeri yapısında derin dönüşümlere yol açmıştır:

   • Balkanlar'dan Anadolu'ya yoğun Türk göçü yaşanmış; bu durum Anadolu'daki Müslüman-Türk nüfus oranını artırırken ciddi barınma ve beslenme sorunlarına neden olmuştur.
   • Osmanlıcılık fikrinin iflas ettiği görülmüş, Türkçülük akımı güç kazanmıştır.
   • Ege adalarının kaybı, Akdeniz ve Boğazlar güvenliğini doğrudan tehdit eder hale gelmiştir.

   I. Dünya Savaşı Öncesi Yalnızlık Politikası ve İttifaklar

   Trablusgarp ve Balkan yenilgileri, Osmanlı Devleti'nin uluslararası alanda yalnız kaldığını ortaya koymuştur. İngiltere ve Fransa ile ittifak kurma girişimleri sonuçsuz kalınca, devlet yöneticileri siyasi yalnızlıktan kurtulmak ve kaybedilen toprakları telafi etmek amacıyla Almanya ile yakınlaşmaya başlamıştır.