Milli Mücadele Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Millî Mücadele'nin Fikrî ve Hukuki Temelleri

   Mondros Ateşkes Antlaşması'nın (30 Ekim 1918) ardından Osmanlı coğrafyasının İtilaf Devletleri tarafından işgale başlanması, bölgesel direniş hareketlerini ve Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerini ortaya çıkarmıştır. Mustafa Kemal Paşa'nın 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışı, bu dağınık direniş odaklarını tek bir merkezde toplama sürecini başlatmıştır.

   Genelgeler ve Kongreler Süreci

   • Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ilkesiyle Millî Mücadele'nin gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez ihtilalci bir bildiriyle ilan edilmiştir.
   • Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Toplanış bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından ulusal bir nitelik taşır. Manda ve himaye ilk kez reddedilmiş, Temsil Heyeti oluşturulmuştur.
   • Sivas Kongresi (4 - 11 Eylül 1919): Tüm direniş cemiyetleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiş; ulusal iradeyi temsil eden yetkili kurul olarak Temsil Heyeti'nin yetki alanı tüm vatanı kapsayacak şekilde genişletilmiştir.

   Ulusal İradeden Meclis Hükûmetine

   Amasya Protokolleri sonrasında İstanbul'da toplanan son Osmanlı Mebusan Meclisi, 28 Ocak 1920'de gizli bir oturumla Misakımillî kararlarını kabul etmiştir. Bu belgeyle kapitülasyonların kaldırılması, vatanın sınırları ve boğazların güvenliği gibi temel bağımsızlık ilkeleri hukuki çerçeveye bağlanmıştır.

   16 Mart 1920: İstanbul'un Resmen İşgali ve Sonuçları

   İtilaf Devletleri'nin Mebusan Meclisini basarak milletvekillerini tutuklaması ve sürgüne göndermesi üzerine, Mustafa Kemal Paşa Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin toplanması çağrısında bulunmuştur.

   23 Nisan 1920: TBMM'nin Açılışı

   • Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ilan edilmiştir.
   • Yasama ve yürütme yetkilerini tek organda toplayan kuvvetler birliği ve meclis hükûmeti sistemi benimsenmiştir.
   • Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri kurularak iç isyanlar bastırılmış, meclisin kurumsal meşruiyeti ve otoritesi pekiştirilmiştir.

   Askerî Mücadele Dönemi

   Millî Mücadele, üç ana cephede yürütülen askerî harekâtlar ve bu harekâtların getirdiği diplomatik başarılarla şekillenmiştir.

   1. Doğu Cephesi

   Kâzım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu, Ermeni kuvvetlerini mağlup ederek 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşma, TBMM'nin uluslararası alandaki ilk siyasi ve hukuki zaferidir.

   2. Güney Cephesi

   Kuvâ-yı Millîye birliklerinin Maraş, Antep ve Urfa'da yürüttüğü halk direnişi sonucunda Fransız kuvvetleri yıpratılmıştır. Batı Cephesi'ndeki Sakarya Meydan Muharebesi'nin ardından imzalanan 1921 Ankara Antlaşması ile Fransa bölgeden çekilmiştir.

   3. Batı Cephesi ve Düzenli Ordu

   • I. ve II. İnönü Muharebeleri: Düzenli ordunun Yunan taarruzunu durdurmasıyla TBMM'ye duyulan güven artmış; Londra Konferansı toplanmış ve Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalanmıştır.
   • Sakarya Meydan Muharebesi (1921): Son savunma savaşıdır; Mustafa Kemal Paşa'ya "Gazi" unvanı ve "Mareşal" rütbesi verilmiştir.
   • Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (1922): Anadolu'daki işgalci güçler kesin bir askerî yenilgiye uğratılarak Batı Anadolu bütünüyle temizlenmiştir.

   Mudanya'dan Lozan'a Bağımsızlık Süreci

   Büyük Taarruz'un kesin zaferle sonuçlanmasının ardından 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Doğu Trakya, Boğazlar ve İstanbul, silahlı çatışma olmaksızın diplomatik yoldan TBMM idaresine devredilmiştir.

   Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)

   Lozan Konferansı'na İtilaf Devletleri tarafından hem İstanbul Hükûmeti'nin hem de TBMM'nin davet edilmesi üzerine, delegasyonlar arası ikiliği önlemek ve millî egemenliği pekiştirmek amacıyla saltanat kaldırılmıştır.

   Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)

   • Kapitülasyonlar: Bütünüyle kaldırılarak iktisadi ve hukuki tam bağımsızlık sağlanmıştır.
   • Sınırlar: Suriye sınırı Ankara Antlaşması esaslarına, Batı sınırı ise Meriç Nehri sınır kabul edilerek Mudanya Antlaşması'na göre tescil edilmiştir. Irak sınırı (Musul meselesi) ise daha sonraya bırakılmıştır.
   • Ermeni Meselesi ve Azınlıklar: Tüm azınlıklar Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı kabul edilerek Avrupalı devletlerin iç işlerine müdahale gerekçeleri ortadan kaldırılmıştır.

   Lozan Antlaşması ile Sevr Antlaşması tarihe gömülmüş ve yeni Türk Devleti'nin kurucu belgesi uluslararası arenada kesinleşmiştir.