II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye ve Dünya Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Savaşın Nedenleri ve Taraflar

   I. Dünya Savaşı sonrasında imzalanan barış antlaşmalarının getirdiği ağır şartlar, özellikle Almanya'da nasyonal sosyalizmin ve İtalya'da faşizmin güçlenmesine yol açmıştır. Japonya'nın Asya'daki yayılmacı emelleri de küresel gerilimi tırmandırmıştır. Bu gelişmeler sonucunda dünya genelinde iki ana blok ortaya çıkmıştır:

   • Mihver Devletler: Almanya, İtalya ve Japonya öncülüğünde kurulan blok.
   • Müttefik Devletler: İngiltere, Fransa, daha sonra SSCB ve ABD'nin katılımıyla genişleyen blok.

   Almanya'nın 1 Eylül 1939 tarihinde Polonya'yı işgal etmesiyle II. Dünya Savaşı resmen başlamıştır.

   Savaşın Seyrini Değiştiren Olaylar

   Savaş, Avrupa kıtasının yanı sıra Kuzey Afrika, Pasifik ve Sovyet cephelerinde çok geniş bir alanda cereyan etmiştir. Savaşın gidişatını etkileyen temel dönüm noktaları şunlardır:

   • Barbarossa Harekâtı (1941): Almanya'nın Sovyetler Birliği'ne saldırmasıyla Doğu Cephesi açılmıştır.
   • Pearl Harbor Baskını (1941): Japonya'nın ABD donanma üssüne saldırması sonucunda ABD Müttefikler safında savaşa dahil olmuştur.
   • Stalingrad Muharebesi (1942-1943): Alman ordularının Sovyetler Birliği karşısında aldığı büyük yenilgi, Mihver güçlerin gerileme sürecini başlatmıştır.
   • Normandiya Çıkarması (1944): Müttefiklerin Batı Avrupa'yı kurtarmak amacıyla başlattığı harekâtla Almanya iki ateş arasında kalmıştır.

   Türkiye'nin Savaş Dışı Kalma Stratejisi

   Cumhurbaşkanı İsmet İnönü liderliğindeki Türkiye, II. Dünya Savaşı boyunca toprak bütünlüğünü korumayı ve savaşa fiilen girmemeyi temel hedef olarak belirlemiştir. Bu süreçte uygulanan stratejiler:

   • Denge Politikası: Türkiye, hem Müttefik hem de Mihver devletlerle diplomatik ve ekonomik ilişkilerini dengede tutarak baskıları savuşturmuştur.
   • Karşılıklı Antlaşmalar: 1939 yılında İngiltere ve Fransa ile Karşılıklı Yardım Antlaşması imzalanırken, 1941 yılında sınır komşusu hâline gelen Almanya ile Türk-Alman Saldırmazlık Paktı imzalanmıştır.
   • Baskılara Direnme: Adana ve Kahire görüşmelerinde Müttefik liderlerin savaşa girme talepleri, ordunun modern silah ve teçhizat yetersizliği gerekçe gösterilerek ertelenmiştir.

   Türkiye, savaşın son aşamasında San Francisco Konferansı'na katılabilmek ve Birleşmiş Milletler teşkilatının kurucu üyeleri arasında yer alabilmek amacıyla Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya sembolik olarak savaş ilan etmiştir.

   İç Politika ve Alınan Ekonomik Önlemler

   Türkiye fiilen savaşa girmemiş olsa da yaklaşık bir milyon genç nüfusun silah altına alınması üretimde ciddi düşüşlere neden olmuştur. Savaş koşullarının getirdiği ekonomik sıkıntıları hafifletmek ve karaborsayı engellemek amacıyla devlet radikal önlemler almıştır:

   • Milli Korunma Kanunu (1940): Fiyatları denetleme, zorunlu çalışma yükümlülüğü getirme ve temel malların dağıtımını kontrol altına alma yetkisi devlete verilmiştir.
   • Ekmek Karnesi Uygulaması (1942): Temel gıda maddelerindeki darlığı yönetmek amacıyla karne sistemine geçilmiştir.
   • Varlık Vergisi (1942): Savaş şartlarında haksız kazanç ve yüksek servet edinenlerden tek seferlik olağanüstü vergi tahsil edilmiştir.
   • Toprak Mahsulleri Vergisi (1944): Tarımsal üreticilerden ayni veya nakdi olarak alınan vergidir.

   Savaşın Sonuçları ve Türkiye'nin Konumu

   Mayıs 1945'te Almanya'nın kayıtsız şartsız teslim olması ve Ağustos 1945'te ABD'nin Hiroşima ile Nagazaki'ye atom bombası atması neticesinde Japonya'nın teslimiyetiyle savaş sona ermiştir.

   Savaş Sonrasındaki Temel Gelişmeler

   • Milletler Cemiyeti'nin yerine küresel barışı korumak üzere Birleşmiş Milletler (BM) kurulmuştur.
   • Dünya, ABD öncülüğündeki Batı Bloku ile SSCB öncülüğündeki Doğu Bloku arasında iki kutuplu bir yapıya bürünerek Soğuk Savaş dönemine girmiştir.
   • SSCB'nin Türkiye'den Boğazlar üzerinde ortak denetim ve Doğu Anadolu'dan toprak talep etmesi, Türkiye'nin dış politikasını Batı İttifakı'na yöneltmiştir.
   • Türkiye, savaş sonrasında Batı dünyasıyla bütünleşme adımları çerçevesinde çok partili demokratik hayata geçiş sürecini başlatmıştır.