Psikolojinin Temel Süreçleri Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Psikolojinin Temel Süreçlerine Genel Bakış

   Psikoloji, insan ve hayvan davranışları ile bu davranışların altında yatan zihinsel süreçleri inceleyen bilim dalıdır. Organizmanın çevreye uyum sağlama ve çevreyi anlama çabası, birbiriyle bağlantılı bir dizi temel psikolojik süreç sayesinde gerçekleşir.

   Bu süreçler genel olarak şu basamaklarda incelenir:

   • Duyum ve Algı: Çevreden gelen uyarıcıların alınması ve anlamlandırılması.
   • Bilinç ve Dikkat: Farkındalık düzeyleri ve zihinsel enerjinin belirli uyarıcılara odaklanması.
   • Öğrenme ve Bellek: Deneyimler yoluyla kalıcı izli davranış değişiklikleri oluşturulması ve bu bilgilerin depolanması.
   • Güdülenme ve Duygu: Davranışı başlatan, yönlendiren ve sürdüren içsel itici güçler.

   Duyumdan Algıya Geçiş

   Duyum, fiziksel enerjinin (ışık, ses, koku vb.) duyu organlarındaki alıcılar tarafından sinirsel uyarılara dönüştürülerek beyne iletilmesi sürecidir. Biyolojik ve fizyolojik bir nitelik taşır.

   Algı ise beyne ulaşan bu duyusal verilerin organize edilmesi, geçmiş yaşantılarla eşleştirilmesi ve anlamlandırılması sürecidir. Algı psikolojik ve öznel bir süreçtir.

   Algısal Süreçlerin Özellikleri

   • Mutlak Eşik ve Fark Eşiği: Bir uyarıcının fark edilebilmesi için gereken minimum enerji miktarına mutlak eşik, iki uyarıcı arasındaki en küçük farkın ayırt edilmesine ise fark eşiği denir.
   • Duyusal Uyum: Sürekli ve değişmeyen bir uyarıcıya maruz kalan duyu organlarının duyarlılığının azalmasıdır (örneğin odadaki kokunun bir süre sonra hissedilmemesi).
   • Algısal Değişmezlik: Nesnelerin uzaklığı, açısı veya aydınlatması değişse bile büyüklük, şekil ve renklerinin zihinde aynı biçimde korunmasıdır.

   Öğrenmenin Doğası ve Belleğin Yapısı

   Öğrenme, yaşantı ve deneyimler sonucunda bireyin davranışlarında veya potansiyel davranışlarında meydana gelen nispeten kalıcı değişikliklerdir.

   Temel Öğrenme Türleri

   • Klasik Koşullanma: Doğal bir tepkiyi ortaya çıkaran koşulsuz uyarıcı ile nötr bir uyarıcının eşleşmesi sonucu, nötr uyarıcının da koşullu tepki üretmesi sürecidir.
   • Edimsel Koşullanma: Davranışların pekiştireç veya ceza gibi sonuçlarına bağlı olarak sıklığının artması ya da azalmasıdır.
   • Bilişsel ve Sosyal Öğrenme: Gözlem, model alma ve zihinsel kavrama yoluyla gerçekleşen öğrenmelerdir.

   Bellek Sistemleri

   Bellek; bilginin kodlanması, saklanması ve geri çağrılması süreçlerini kapsar:

   1. Duyusal Bellek: Çevreden gelen bilgilerin çok kısa süreyle (1-2 saniye) tutulduğu ilk basamak.
   2. Kısa Süreli (Çalışma) Bellek: Sınırlı kapasiteye sahip olan ve bilginin bilinç düzeyinde işlendiği aşama.
   3. Uzun Süreli Bellek: Bilgilerin haftalar, aylar veya yıllar boyunca depolandığı, neredeyse sınırsız kapasiteli sistem.

   Davranışı Harekete Geçiren Faktörler

   Güdülenme (Motivasyon), davranışı başlatan, hedefe yönelten ve devam ettiren içsel veya dışsal güçlerin bütünüdür. Biyolojik ihtiyaçlardan kaynaklanan dürtüler (açlık, susuzluk) ile toplumsal ve psikolojik gereksinimlerden doğan güdüler (başarı, kabul görme) davranışlarımızın temel belirleyicileridir.

   Duyguların İşlevi

   Duygular; fizyolojik uyarılma, öznel deneyim ve davranışsal tepkilerden oluşan karmaşık durumlardır. Duygular, çevresel tehlikelere karşı organizmayı uyarır, sosyal iletişimi sağlar ve karar alma süreçlerini doğrudan etkiler.

   Sonuç olarak; duyum, algı, bellek, öğrenme, güdü ve duygular izole süreçler olmayıp, insan zihninin bütüncül ve işlevsel adaptasyon mekanizmasını meydana getirir.