15. Yüzyıl – 17. Yüzyıl Felsefesi Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Geçiş Dönemi ve Rönesans

   15. ve 17. yüzyıllar arasındaki dönem, Orta Çağ düşünce kalıplarından modern düşünceye geçişin yaşandığı kritik bir evredir. Bu dönemin felsefi temelleri İtalya'da başlayan Rönesans ve Hümanizm hareketleriyle şekillenmiştir.

   Orta Çağ'ın teoloji merkezli düşünce yapısına karşı Antik Yunan ve Roma kaynaklarına doğrudan yöneliş başlamış, insanın ve bu dünyanın değeri ön plana çıkmıştır.

   Dönemi Hazırlayan Başlıca Etkenler:

   • Çeviri Faaliyetleri: Antik metinlerin ve İslam dünyasındaki felsefi-bilimsel eserlerin Latinceye kazandırılması.
   • Coğrafi Keşifler: Dünyaya ve diğer kültürlere bakışın genişlemesi, kilisenin evren tasavvurunun sarsılması.
   • Matbaanın Yaygınlaşması: Bilginin sadece din adamlarının tekelinde kalmayıp geniş kitlelere ulaşması.

   Skolastik Düşünceden Modern Düşünceye Dönüşüm

   Bu dönemde felsefenin odağı, metafizik ve teolojik spekülasyonlardan insan aklına, doğanın işleyişine ve somut gerçekliğe kaymıştır.

   Skolastik Düşünce ile Karşılaştırma:

   • Özne Merkezli Yaklaşım: Skolastik felsefede inanç belirleyici iken, modern felsefede akıl ve gözlem temel meşruiyet kaynağı olmuştur.
   • Otoriteye Başkaldırı: Dini dogmalar ve Aristo otoritesi yerine sorgulayıcı ve eleştirel bir zihniyet benimsenmiştir.
   • Doğa Anlayışı: Doğa artık gizemli ve teleolojik (erekbilimsel) değil; ölçülebilir, neden-sonuç bağıyla işleyen mekanik bir yapı olarak görülmüştür.
   • Hukuk ve Devlet: İlahi kaynaklı egemenlik anlayışı yerini dünyevi ve toplumsal sözleşme temelli yaklaşımlara bırakmıştır.

   Doğru Bilgiye Ulaşmada Yöntem

   17. yüzyıl felsefesinde temel problem, bilginin kaynağı ve güvenilir bir bilimsel yöntemin kurulmasıdır. Bu arayış iki temel akımı öne çıkarmıştır:

   1. Rasyonalizm (Akılcılık) ve René Descartes:

   Descartes, doğru bilgiye ulaşmak için her şeyden kuşkulanarak işe başlayan metodik şüphe yöntemini geliştirmiştir. Bu süreç sonucunda "Düşünüyorum, öyleyse varım" önermesiyle kendi varlığını ve aklın kesinliğini temellendirmiştir. Bilginin doğuştan (apriori) akılda var olduğunu savunur.

   2. Empirizm (Deneycilik) ve Francis Bacon:

   Francis Bacon, bilginin kaynağının gözlem ve deney olduğunu öne sürmüştür. İnsan aklını yanıltan önyargıları idol kavramıyla tanımlamış; doğru bilgiye ulaşmak için tümdengelim yerine olgulardan genellemelere giden tümevarım yöntemini savunmuştur. "Bilgi güçtür" sözüyle bilginin doğaya egemen olma aracı olduğunu vurgulamıştır.

   Devlet ve Egemenlik Anlayışında Laikleşme

   Orta Çağ'ın son bulması ve merkezi krallıkların güçlenmesi, siyaset felsefesinde yeni teorilerin doğmasına yol açmıştır.

   • Niccolò Machiavelli: Siyaseti dinden ve ahlaktan bağımsız bir alan olarak incelemiştir. "Prens" adlı eserinde, devletin birliğini ve gücünü korumak için amaca giden her yolun meşru görülebileceğini savunarak modern siyaset biliminin öncüsü olmuştur.
   • Thomas Hobbes: Devletin kaynağını doğa durumu ve toplumsal sözleşme ile açıklamıştır. Doğa durumunu "insan insanın kurdudur" (homo homini lupus) sözüyle betimlemiş; çatışma ve güvensizlik ortamını sona erdirmek için bireylerin haklarını egemen bir güce (Leviathan) devrettiği mutlak monarşiyi temellendirmiştir.
   • Thomas More: "Ütopya" adlı eserinde adaletli, eşitlikçi ve mülkiyetin ortak olduğu kurgusal bir toplum modeli sunarak dönemin siyasal ve sosyal adaletsizliklerini eleştirmiştir.