XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti ve Dünya Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Trablusgarp Savaşı (1911-1912)

   Siyasi birliğini geç tamamlayan İtalya, sömürge arayışı doğrultusunda Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki son toprak parçası olan Trablusgarp'a yönelmiştir. Coğrafi yakınlık, Osmanlı Devleti'nin bölgeye donanma yetersizliği ve İngiltere'nin Mısır'ı işgal etmiş olması nedeniyle doğrudan karadan veya denizden yardım ulaştıramayacak durumda bulunması İtalya'yı cesaretlendirmiştir.

   Osmanlı yönetimi, Trablusgarp'ı savunmak üzere aralarında Mustafa Kemal ve Enver Bey gibi genç subayların bulunduğu gönüllü subayları gizlice bölgeye göndermiştir. Mustafa Kemal, Derne ve Tobruk'ta yerel halkı teşkilatlandırarak İtalyan ilerleyişine karşı önemli direnişler örgütlemiştir.

   İtalya, karadaki direnişi kıramayınca On İki Ada'yı işgal etmiş ve Çanakkale Boğazı'nı ablukaya almıştır. Balkan Savaşları'nın patlak vermesi üzerine Osmanlı Devleti iki ateş arasında kalmamak için 1912 yılında Uşi Antlaşması'nı imzalamak zorunda kalmıştır. Bu antlaşmayla:

   • Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakılmış, Osmanlı Devleti Kuzey Afrika'daki son topraklarını kaybetmiştir.
   • Trablusgarp halkı dini bakımdan halifeye bağlı kalacaktır ilkesi kabul edilerek kültürel ve manevi bağların sürdürülmesi hedeflenmiştir.
   • On İki Ada, Balkan Savaşı tehdidi nedeniyle geçici olarak İtalya'ya bırakılmış fakat fiilen geri alınamamıştır.

   I. ve II. Balkan Savaşları (1912-1913)

   Milliyetçilik akımı ve Rusya'nın Panslavizm politikası doğrultusunda Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ birleşerek Osmanlı Devleti'ne karşı savaşa girmiştir.

   I. Balkan Savaşı

   Orduda siyasi çekişmelerin bulunması, savaştan hemen önce tecrübeli askerlerin önemli bir kısmının terhis edilmiş olması ve koordinasyon eksikliği nedeniyle Osmanlı Devleti ağır bir yenilgiye uğramıştır. Bu süreçte Midye-Enez hattının batısındaki tüm Rumeli toprakları kaybedilmiştir. Savaşın yarattığı karmaşadan yararlanan Arnavutluk bağımsızlığını ilan ederek Osmanlı'dan ayrılan son Balkan devleti olmuştur.

   Savaş sırasında yaşanan hezimet, Osmanlı iç siyasetinde İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin hükümeti devirdiği Bâb-ı Âli Baskını'na (1913) zemin hazırlamış ve yönetimde tek parti egemenliği dönemi başlamıştır.

   II. Balkan Savaşı

   I. Balkan Savaşı'nda en çok payı alan Bulgaristan'a karşı Yunanistan, Sırbistan, Karadağ ve sürece sonradan dahil olan Romanya savaş açmıştır. Balkan devletleri arasındaki bu çatışmadan faydalanan Osmanlı Devleti harekete geçerek Edirne ve Kırklareli'yi geri almıştır.

   Savaşlar sonucunda imzalanan antlaşmalar (Bükreş, İstanbul, Atina) ile sınır sorunları çözülmeye çalışılmış, Balkanlar'da azınlık durumuna düşen Türklerin hakları hukuki güvence altına alınmaya çalışılmıştır. Balkanlar'dan Anadolu'ya yoğun bir Türk göç dalgası başlamış, bu durum demografik yapıyı ve Osmanlıcılık politikasının terk edilerek Türkçülük fikrinin güçlenmesini doğrudan etkilemiştir.

   Devleti Dağılmaktan Kurtarma Çabaları ve Fikir Akımları

   Osmanlı aydınları ve devlet adamları, devleti parçalanmaktan kurtarmak amacıyla farklı düşünce akımları geliştirmiştir:

   • Osmanlıcılık: Dil, din ve ırk farkı gözetmeksizin herkesi eşit bir Osmanlı vatandaşı sayma anlayışıdır. Balkan Savaşları ve gayrimüslim tebaanın ayrılıkçı hareketleriyle geçerliliğini fiilen yitirmiştir.
   • İslamcılık (Panislamizm): Bütün Müslümanları halifenin liderliğinde bir arada tutmayı hedefler. II. Abdülhamid döneminde devlet politikası olarak uygulanmış, ancak Arap coğrafyasındaki milliyetçi gelişmelerle sınırlılığı görülmüştür.
   • Türkçülük (Pantürkizm): Türk topluluklarını kültürel ve siyasal olarak birleştirmeyi, ulusal bir kimlik inşa etmeyi hedefler. Balkan Savaşları'nın ardından İttihat ve Terakki yönetimiyle birlikte temel devlet politikası halini almıştır.
   • Batıcılık: Devletin gerilemesini engellemek için Batı'nın bilim, teknik ve kurumlarının örnek alınması gerektiğini savunan yaklaşımdır.

   I. Dünya Savaşı Öncesi Genel Durum

   XX. yüzyıl başlarında hammadde ve pazar paylaşımı nedeniyle Avrupa iki büyük kutba ayrılmıştır: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya) ve İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya). Osmanlı Devleti, kaybettiği toprakları geri alma, kapitülasyonları kaldırma ve uluslararası alandaki yalnızlıktan kurtulma amacıyla Almanya'nın yanında savaşa girme sürecine adım atmıştır.