Yazısında açık ve örtük ifade etmeye yönelik yapıları kullanabilme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Anlatımda Açıklık ve Örtüklük

   İletişimde ve yazılı anlatımda düşünceler doğrudan aktarılabileceği gibi sezdirilerek de aktarılabilir.

   • Açık İfade: Cümlede iletilmek istenen yargının hiçbir yoruma veya gizli anlama yer bırakmadan, sözcüklerin ilk ve temel anlamlarıyla doğrudan söylenmesidir. Örneğin: "Sınıftaki yirmi öğrenci Dede Korkut Hikâyeleri kitabını okudu." cümlesinde bilgi nettir ve doğrudan verilir.
   • Örtük İfade: Cümlede doğrudan söylenmeyen ancak cümlenin bağlamından, kullanılan eklerden, bağlaçlardan ya da sözcük tercihlerinden çıkarılabilen gizli anlamdır. Örneğin: "Dede Korkut Hikâyeleri'ni bu defa tüm sınıf okudu." cümlesinde "bu defa" ifadesi, daha önceki denemelerde tüm sınıfın okumadığı örtük anlamını taşır.

   Tablo Verilerini Anlamlandırma

   Yazımızda açık ve örtük ifadeleri dengeli kullanabilmek için öncelikle incelenen bir verideki açık bilgileri ve örtük çıkarımları ayırt edebilmemiz gerekir.

   Bir okul kulübünün Türk destanlarındaki motifler üzerine hazırladığı araştırma tablosunu inceleyelim:

   • Ergenekon Destanı (Demir ve Kurt Motifi): 8. sınıflardan 42 öğrenci, 7. sınıflardan 28 öğrenci
   • Oğuz Kağan Destanı (Işık ve Ağaç Motifi): 8. sınıflardan 42 öğrenci, 7. sınıflardan 15 öğrenci

   Açık Bilgiler:

   • Her iki destanı da inceleyen 8. sınıf öğrenci sayısı eşittir (42 öğrenci).
   • 7. sınıflarda Ergenekon Destanı'nı inceleyenlerin sayısı 28'dir.

   Örtük Bilgiler:

   • "7. sınıf öğrencileri Ergenekon Destanı'na Oğuz Kağan Destanı'ndan daha çok ilgi göstermiştir." (Sayılar kıyaslandığında 28 > 15 olduğu için bu yargı sezdirilir.)
   • "8. sınıflar destan incelemelerinde şubeler düzeyinde tam bir katılım dengesi yakalamıştır."

   Veriyi Metne Dönüştürme Stratejileri

   Bir tablo veya grafiği yorumlarken hem doğrudan aktarımlardan hem de anlamı zenginleştiren örtük yapılardan yararlanırız.

   Örtük İfade Kurmada Kullanılan Dil Yapıları:

   • Bağlaçlar ve Edatlar: "de/da", "bile", "kadar", "ancak" gibi sözcükler cümleye örtük anlam katar. (Örnek: "Ergenekon Destanı'nı 7. sınıflar da ilgiyle inceledi." cümlesi, başka sınıfların da incelediğini örtük olarak belirtir.)
   • Karşılaştırma ve Zaman Belirteçleri: "artık", "en çok", "daha", "henüz" gibi sözcükler ön bilgi sezdirir. (Örnek: "Öğrenciler artık destanlardaki simgelerin anlamını da sorguluyor." cümlesi, eskiden sadece olay örgüsüne odaklanıldığı anlamını içerir.)
   • Vurgulayıcı Sözcükler: "yalnızca", "özellikle", "başta" gibi ifadeler odak noktasını belirler. (Örnek: "Araştırmada özellikle kurt motifi üzerinde duruldu." cümlesi, başka motiflerin de ele alındığını sezdirir.)

   Yazılı anlatımlarınızda sadece sayıları sıralamak yerine, verilerin işaret ettiği sonuçları örtük anlam yapılarıyla destekleyerek metnin anlatım gücünü artırabilirsiniz.