Yazım kuralları ve noktalama işaretlerini uygulayabilme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Bilimsel Gözlem ve Yazım Kuralları

   Fen bilimleri laboratuvarında gerçekleştirilen güvenli bir deneyde; değişkenlerin, gözlem basamaklarının ve verilerin doğru aktarılması bilimsel iletişimin temelidir. Rapor hazırlarken kullanılan dilin açık, kurallara uygun ve anlaşılır olması gerekir.

   • Büyük Harflerin Kullanımı: Deney raporuna verilen başlıklar, deneyde kullanılan özel adlar ve cümle başları büyük harfle başlar. Ancak cins isim niteliğindeki araç gereçler (örneğin beherglas, termometre, özdeş su bitkisi) küçük harfle yazılır.
   • Sayıların ve Ölçü Birimlerinin Yazımı: Deneyde elde edilen sayısal veriler metin içinde rakamla yazılabilir (örneğin 15 mililitre, 25 °C, 3. dakika). Uluslararası standartlara uygun birim kısaltmalarının (g, mL, cm) sonuna nokta konmaz; getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır (25 mL'lik tüp).
   • Bağlaç ve Eklerin Yazımı: Bulunma durumu eki olan -de / -da sözcüğe bitişik yazılırken bağlaç olan de / da her zaman ayrı yazılır: Işık alan düzenekte fotosentez gözlemlendi, karanlık ortamdaki düzenekte de benzer bir ölçüm yapıldı.

   Virgülün Cümledeki Yaşamsal Görevleri

   Deney ve gözlem süreçlerini ifade ederken kurulan uzun ve ayrıntılı cümlelerde virgülün doğru kullanımı, anlamın açıkça iletilmesini sağlar.

   • Yüklemden Uzak Düşmüş Özneyi Belirtme: Bir deney sürecini açıklayan uzun cümlelerde, işi yapan ya da durumu karşılayan ögeyi belirgin kılmak için virgülden yararlanılır.
     Örnek: Bağımsız değişkeni ışığın rengi olarak belirleyen araştırmacı, laboratuvar güvenlik gözlüğünü takıp hazırladığı mavi ve kırmızı filtreli düzenekleri oda sıcaklığında altı saat boyunca titizlikle inceledi.
   • Anlam Karışıklığını Önleme: Bilimsel bir notta virgülün eksikliği, sıfat olan bir sözcüğün isim gibi algılanmasına ve deney sonucunun yanlış yorumlanmasına yol açabilir.
     Örnek: Genç, araştırmacı arkadaşlarına deney tüpündeki renk değişimini gösterdi. (Virgül kaldırılırsa 'genç araştırmacı' tamlaması oluşur ve cümleyi ileten kişinin kimliği belirsizleşir.)

   Deney Değişkenlerinde Ara Söz Kullanımı

   Bir araştırmacı, deneydeki kontrol değişkenlerini ya da ek açıklamaları cümle içine yerleştirirken ara söz veya ara cümle kurar. Bu yapılar cümlenin akışını kesmeden ek bilgi sunar.

   Metin içinde ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna virgül (ya da kısa çizgi) konur:

   • Örnek 1: Deney ortamının sıcaklığı, tüm düzeneklerde sabit tutulan kontrol değişkeni, hassas dijital termometreyle 24 °C olarak ölçüldü.
   • Örnek 2: Yeşil su bitkisi, tahmin ettiğimiz gibi, kırmızı ışık altında mavi ışığa kıyasla daha fazla oksijen kabarcığı üretti.

   Bu cümlelerden ara sözler çıkarıldığında cümlenin temel yapısı ve dil bilgisel dengesi bozulmaz.

   Problem Çözme ve Uygulama

   Aşağıda laboratuvar ortamında yapılan bir çimlenme deneyine ait düzenlenmemiş gözlem notu yer almaktadır:

   Düzensiz Not: 'Deney sorumlusu öğrenci laboratuvar dolabından aldığı tohumları nemli pamuk üzerine yerleştirdi ve sıcaklık değerini yani deneyin en önemli sabit tutulan unsurunu gün boyunca 22 derecede korudu.'

   Düzeltme ve İnceleme Adımları:

   1. Öznenin Belirtilmesi: Uzun cümlenin öznesi olan 'Deney sorumlusu öğrenci' ifadesinden sonra virgül konularak yüklemden uzak düşen özne belirginleştirilir.
   2. Ara Sözün Ayrılması: Cümledeki 'yani deneyin en önemli sabit tutulan unsurunu' ara sözü iki virgül arasına alınarak metnin okunabilirliği artırılır.

   Kurala Uygun Hâli:
   'Deney sorumlusu öğrenci, laboratuvar dolabından aldığı tohumları nemli pamuk üzerine yerleştirdi ve sıcaklık değerini, yani deneyin en önemli sabit tutulan unsurunu, gün boyunca 22 °C'de korudu.'