Paragrafta Ana Fikir Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Okuma sürecinde daha önce karşılaşmadığımız ya da anlamını tam olarak bilmediğimiz kelimelerle karşılaşmak son derece doğaldır. Böyle durumlarda ilk başvurduğumuz yöntem hemen sözlüğe bakmak değil, metnin bize sunduğu ipuçlarından yararlanarak kelimenin anlamını tahmin etmektir.

   Bir sözcüğün içinde yer aldığı cümle, cümlelerin oluşturduğu paragraf ve metnin tamamı arasındaki anlam bağına bağlam denir. Bağlam, bilinmeyen bir kelimenin etrafına örülmüş anlam köprülerinden oluşur. Yazarın seçtiği diğer kelimeler, cümlenin duygusal tonu ve iletilen ana düşünce; bilinmeyen kelimenin görevini ve taşıdığı anlamı keşfetmemizi sağlar.

   Sanat ve edebiyat metinlerinde yazarlar, düşüncelerini zenginleştirmek için farklı anlatım yollarından yararlanırlar. Bu yollar, aynı zamanda bilinmeyen sözcükler için birer ipucudur:

   • Eş Anlam ve Açıklama İpuçları: Yazar, sözcüğün hemen ardından virgül, ayraç veya 'yani', 'başka bir deyişle' gibi ifadelerle kelimeyi açıklayabilir.
   • Zıtlık ve Karşılaştırma İpuçları: Bilinmeyen sözcük, bilinen bir kavramın karşıtı olarak sunulabilir. 'Oysa', 'ancak', 'fakat', 'aksine' gibi bağlaçlar bu karşıtlığı kurarak tahmini kolaylaştırır.
   • Örnekleme ve Tanımlama İpuçları: Kavramın ardından sıralanan örnekler ya da yapılan genel tanımlamalar, kelimenin sınırlarını belirler.
   • Neden-Sonuç İlişkileri: Bir eylemin ortaya çıkardığı etki veya doğurduğu sonuç, kullanılan nitelemenin niteliğini açıkça ortaya koyabilir.

   Aşağıdaki metin parçasını inceleyelim:

   'Geleneksel ebru sanatçısı, tekneye damlattığı boyaların yüzeyde gelişigüzel dağılmasına izin vermez; her bir fırça darbesiyle renklerin ahengini gözetir. Onun eserlerindeki girift desenler, ilk bakışta çözülmesi güç bir labirenti andırsa da dikkatle incelendiğinde iç içe geçmiş motiflerin ne denli kusursuz bir düzen taşıdığı anlaşılır.'

   Metinde geçen girift sözcüğünün anlamını bağlamdan hareketle adım adım çıkaralım:

   • 1. İpucu: Sözcük 'çözülmesi güç bir labirent' benzetmesiyle desteklenmiştir.
   • 2. İpucu: Desenlerin 'iç içe geçmiş motifler'den oluştuğu belirtilmiştir.
   • Çıkarım ve Tahmin: Bu ipuçları bir araya getirildiğinde 'girift' sözcüğünün 'birbirinin içine geçmiş, karmaşık, çözümlenmesi güç' anlamında kullanıldığı anlaşılır.

   Metin içi ipuçlarından hareketle bir tahminde bulunurken 'bana göre', 'metindeki kullanımdan anlaşıldığı kadarıyla', 'bu ipuçlarına dayanarak muhtemelen' gibi çıkarım bildiren ifadeler kullanılır.

   Tahminde bulunma süreci şu üç temel adımla tamamlanır:

   1. Kelimenin yer aldığı cümlenin öncesini ve sonrasını dikkatle okuyarak düşünce akışını belirlemek.
   2. Bulunan anlam tahminini cümlenin içine yerleştirip cümlenin genel anlamına uyup uymadığını sınamak.
   3. Okuma tamamlandıktan sonra güvenilir bir kaynaktan (TDK Güncel Türkçe Sözlük) kelimenin anlamına bakarak tahmini doğrulamak ve sözcüğü kişisel söz varlığına eklemek.