Fiilde Çatı-Nesnesine Göre Fiiller Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Akademik Düşüncede Doğru Yazımın Önemi

   Bilimsel ve düşünsel yazılarda kavramların, kurum adlarının ve eser isimlerinin hatasız yazılması iletinin doğruluğu açısından zorunludur. Yanlış yazılan bir sözcük veya terim, sunulan bilginin güvenilirliğini zedeler.

   Temel Kurallar

   • Kurum, Kuruluş ve Kurul Adları: Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar. Bu adlara gelen ekler kesme işaretiyle (’) ayrılmaz.
     Örnek: Türk Dil Kurumuna, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunun yayımladığı raporlar.
   • Eser, Dergi ve Kitap Adları: Özel ada dâhil olan gazete ve dergi adları büyük harfle yazılır ancak özel ada dâhil olmayan "gazetesi", "dergisi", "tablosu" gibi sözcükler küçük harfle başlar.
     Örnek: Bilim Çocuk dergisi, Türk Dili dergisi, Resmî Gazete (özel ada dâhildir).
   • Kısaltmaların Yazımı ve Ekler: Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre belirlenir ve araya nokta konmaz (T.C. ve T. hariç).
     Örnek: TÜBİTAK'ın (TÜBİTAK'ın), TDK'ye (Te-De-Ka'ya değil). Küçük harflerle yapılan ölçü ve birim kısaltmalarına gelen ekler ise sözcüğün açılışına göre getirilir: cm'yi (santimetreyi), kg'dan (kilogramdan).

   Sayı ve Tarihlerin Belirtilmesi

   Araştırma ve proje raporlarında gözlem sonuçları, istatistiksel veriler ve tarihsel süreçler sıkça kullanılır. Bu verilerin aktarımında şu kurallar belirleyicidir:

   • Sayıların Ayrı Yazılması: Metin içinde birden fazla sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır.
     Örnek: Araştırmaya yirmi beş farklı okuldan öğrenci katılmıştır.
   • İstatistiki ve Kesirli Veriler: Bilimsel ve teknik verilerde sayılar rakamla gösterilir. Kesirli sayılarda virgül kullanılır.
     Örnek: Deney sonucunda sıcaklık artışı %12,5 olarak kaydedildi.
   • Belirli Bir Tarih Bildiren Gün ve Ay Adları: Belirli bir tarihi (gün, ay, yıl) gösteren gün ve ay adları büyük harfle; belirli bir tarihi göstermeyenler ise küçük harfle başlar.
     Örnek: Bilim fuarı 14 Mayıs 2024 Salı günü düzenlenecek. / Okullarda her yıl mayıs ayında proje sergileri yapılır.
   • Sıra Sayılarının Yazımı: Sıra sayıları rakamla verildiğinde ya nokta konur ya da kesme işaretiyle derece eki yazılır. İkisi birlikte kullanılmaz.
     Doğru: 8. sınıf veya 8'inci sınıf
     Yanlış: 8.'inci sınıf

   İki Nokta (:) ve Noktalı Virgülün (;) Ayrımı

   Düşünceleri sınıflandırmak, gerekçelendirmek ve sıralı cümleleri açık bir mantıkla birbirine bağlamak için noktalı virgül ile iki noktanın işlevlerini doğru ayırt etmek gerekir.

   İki Noktanın (:) İşlevleri

   • Açıklama veya Tanım Yapılacak Cümlelerin Sonunda: Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek ifadenin sonuna konur.
     Örnek: Bilimsel yöntemin ilk basamağı şudur: Problemi açık ve net bir biçimde tanımlamak.
   • Örnek Sıralamadan Önce: Kendisiyle ilgili örnekler verilecek cümlenin sonuna konur.
     Örnek: Nitelikli bir araştırmacı şu becerilere sahip olmalıdır: merak, sabır, nesnellik ve tutarlılık.

   Noktalı Virgülün (;) İşlevleri

   • Tür ve Takımları Ayırmada: Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.
     Örnek: Projede sayısal veriler için fizik, kimya, biyoloji; sözel çözümlemeler için sosyoloji, felsefe kaynakları incelendi.
   • Ögeleri Arasında Virgül Bulunan Sıralı Cümlelerde: Aralarında virgül bulunan sıralı cümleleri bağlamak için kullanılır.
     Örnek: Deney ortamı titizlikle hazırlandı, ölçümler yapıldı; sonuçlar tablolar hâlinde raporlaştırıldı.

   Düşünce Aktarımında Doğruluk ve Güvenilirlik

   Akademik ve eleştirel düşüncede başkalarının düşüncelerine yer verirken fikrin kaynağını korumak ve kendi sözümüzle karıştırmamak esastır.

   Tırnak İşareti (" ")

   • Doğrudan Alıntılar: Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır. Tırnak içindeki cümlenin sonuna konan asıl noktalama işareti (nokta, soru işareti vb.) tırnak içinde kalır.
     Örnek: Gazi Mustafa Kemal Atatürk: "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." diyerek bilimin yol göstericiliğini vurgulamıştır.
   • Vurgulanmak İstenen Terimler: Cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen sözcükler veya eser adları tırnak içine alınabilir.
     Örnek: Araştırmanın ana eksenini "eleştirel düşünme" kavramı oluşturmaktadır.

   Yay Ayraç ( ( ) )

   • Açıklayıcı Ek Bilgiler: Cümlenin yapısıyla doğrudan ilgili olmayan, ek bilgi veya doğum-ölüm tarihi sunan ifadeler yay ayraç içinde verilir.
     Örnek: Farabi (872-950), mantık alanındaki çalışmalarıyla düşünce dünyasında derin izler bırakmıştır.
   • Alıntıların Kaynağını Gösterme: Alıntılanan sözün kime veya hangi esere ait olduğunu belirtmek için kullanılır.

   Örnek Metin Üzerinde Problem Çözme

   Aşağıdaki taslak metinde yer alan yazım ve noktalama tercihlerini inceleyerek doğrularını gözden geçirelim:

   "tübitak'ın desteklediği bilim fuarında 15'inci projemizi sunduk, jüri üyeleri çalışmayı çok beğendi; ancak rapordaki kaynakça bölümünde tdk'nın kurallarına tam uyulmadığı görüldü."

   Hataların Belirlenmesi ve Gerekçeleri

   • "tübitak'ın" → "TÜBİTAK'ın": Kurum kısaltmaları büyük harfle yazılmalı ve ek buna göre gelmelidir.
   • "15'inci" → Doğru: 15 rakamının sonu "beş" (ünsüz) ile bittiğinden "-inci" eki kesmeyle doğru bağlanmıştır. Sayıyla nokta kullanılmamıştır.
   • Noktalı virgülün kullanımı → Düzeltilmeli: "ancak" bağlacından önce noktalı virgül yerine nokta veya uygun sıralı cümle yapısı tercih edilmeli; ilk cümle ile ikinci cümle virgül dengesine göre ayrılmalıdır.
   • "tdk'nın" → "TDK'ye": Türkçede "k" harfi "ka" değil "ke" olarak seslendirilir. Dolayısıyla ek "TDK'ye" biçiminde olmalıdır.

   Düzenlenmiş Metin

   "TÜBİTAK'ın desteklediği bilim fuarında 15'inci projemizi sunduk; jüri üyeleri çalışmayı çok beğendi ancak rapordaki kaynakça bölümünde TDK'ye uygunluk açısından eksikler vardı."