İnsan ve Çevre Etkileşimi Kazanım Test Çöz

Sorular

1. 1.

   Bir yerleşim yerinde yer altı içme suyu kaynaklarına atık pillerden sızan cıva, kurşun ve kadmiyum gibi ağır metallerin karıştığı saptanmıştır. Bu tehlikeli çevre kirliliğini önlemek amacıyla en doğru atık yönetimi uygulaması nedir?

   • A) Atık pilleri diğer evsel çöplerle karıştırıp poşetlemek
   • B) Pilleri toprağa gömerek yerin altında parçalanmasını beklemek
   • C) Atık pilleri özel atık pil kutularında ayrı toplayıp geri dönüşüm veya zararsızlaştırma tesislerine göndermek
   • D) Pilleri yüksek ısıda yakarak duman hâline getirmek
2. 2.

   Tarım arazilerinde zararlılarla mücadele için aşırı ve bilinçsiz kimyasal tarım ilacı (pestisit) kullanılması topraktaki faydalı mikroorganizmaları yok etmiş ve toprağı çoraklaştırmıştır. Toprak kalitesini geri kazanmak ve sürdürülebilir tarım yapmak için hangi yöntem tercih edilmelidir?

   • A) Kimyasal ilaç miktarını iki katına çıkararak zararlıları tamamen tüketmek
   • B) Biyolojik mücadele yöntemlerini, münavebeli (nöbetleşe) ekimi ve organik gübrelemeyi uygulamak
   • C) Toprağın verimini artırmak için sürekli aynı tek tip ürünü kesintisiz ekmek
   • D) Tarım alanını tamamen terk edip arazide sanayi yapılaşması başlatmak
3. 3.

   Büyük kentlerde yoğun motorlu taşıt trafiğinin neden olduğu egzoz gazları, kentsel hava kalitesini düşürerek hava kirliliği indeksini tehlikeli seviyelere yükseltmektedir. Şehir merkezlerinde egzoz kaynaklı bu kirliliği azaltmak için en uygun kentsel çözüm hangisidir?

   • A) Şehir içi yolları genişleterek her bireyi şahsi araç almaya teşvik etmek
   • B) Şehir içindeki tüm yeşil park alanlarını otoparka dönüştürmek
   • C) Toplu taşıma ağını (metro, tramvay, elektrikli otobüs) geliştirmek ve bisiklet yolları oluşturmak
   • D) Araçların hız sınırını kaldırarak araçların şehri daha hızlı terk etmesini sağlamak
4. 4.

   Bir akarsu boyunca kurulu fabrikaların arıtılmamış atık sularını akarsuya boşaltması sebebiyle sucul canlıların öldüğü ve suyun sulamada kullanılamaz hâle geldiği belirlenmiştir. Akarsu ekosistemini kurtarmak için yetkili kurumların alması gereken en kesin tedbir aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Akarsuyun üzerini beton panellerle kapatarak kirliliğin görülmesini engellemek
   • B) Tüm sanayi tesislerine ileri biyolojik/kimyasal arıtma tesisi kurma zorunluluğu getirmek ve sürekli denetim yapmak
   • C) Çiftçilere tarımsal sulamayı tamamen yasaklayıp üretimi durdurmak
   • D) Fabrikaların atıklarını akarsu yerine doğrudan yer altı su kuyularına boşaltmasını istemek
5. 5.

   Kıyı bölgelerinde tek kullanımlık plastiklerin deniz suyuna karışması sonucu mikroplastiklerin deniz canlılarının dokularında biriktiği ve besin zinciri yoluyla insanlara geçtiği tespit edilmiştir. Bu plastik kirliliğini durdurmak için bireysel ve toplumsal düzeyde öncelikli çözüm hangisidir?

   • A) Tek kullanımlık plastikler yerine tekrar kullanılabilir bez çanta, cam veya çelik matara gibi ürünleri tercih etmek
   • B) Plastik tüketimini sabit tutup deniz suyunu kimyasal çözücülerle yıkamak
   • C) Tüm deniz canlılarını avlayarak karadaki akvaryumlarda korumaya almak
   • D) Plastik çöpleri sahil boyunca kuma gömerek görünmez hâle getirmek
6. 6.

   Yaz aylarında meydana gelen orman yangınları sonucunda geniş bir ormanlık alan tahrip olmuş ve bölgedeki biyoçeşitlilik ciddi zarar görmüştür. Yangın sonrası bu ekosistemin hızla iyileşmesi ve gelecekteki yangın riskinin azaltılması için yapılması gereken en doğru uygulama nedir?

   • A) Yanan alana yapılaşma izni vererek alanı tamamen yerleşime açmak
   • B) Yanan bölgeye sadece hızlı tutuşan tek bir ağaç türü ekmek
   • C) Alanı tarım arazisine dönüştürerek yoğun kimyasal ilaç kullanmak
   • D) Doğal gençleşmeye fırsat vermek, bölgeye uygun yangına dirençli yerli fidanlar dikmek ve yangın emniyet şeritleri açmak
7. 7.

   Şehir çöplüklerinde toplanan katı atıkların büyük kısmının plastik, cam, metal ve organik atıklardan oluştuğu; bu atıkların rastgele depolanmasının yer altı sularını kirlettiği ve metan gazı sıkışmasına yol açtığı bilinmektedir. Katı atık miktarını ve çevreye zararlarını azaltmada en kapsamlı ve doğru yaklaşım hangisidir?

   • A) Bütün çöpleri açık alanda yakarak kül hâline getirmek
   • B) Katı atıkları deniz ve okyanus çukurlarına taşımak
   • C) Atıkları kaynağında ayrıştırıp geri dönüşüme kazandırmak ve organik atıklardan kompost üretmek
   • D) Çöp sahalarını yerleşim yerlerinden uzağa taşıyıp üzerini açık bırakmak
8. 8.

   Eğimli bir arazide aşırı yağışlar sonrasında verimli üst toprak tabakasının su ile taşınarak erozyona uğradığı ve toprak kaybı yaşandığı saptanmıştır. Bu arazideki toprak erozyonunu durdurmak ve toprağı korumak için hangi yöntem uygulanmalıdır?

   • A) Araziyi eğime dik yönde teraslayıp ağaçlandırma çalışmaları yapmak
   • B) Toprağın daha hızlı su geçirmesi için araziyi eğim doğrultusunda sürmek
   • C) Toprak yüzeyini tamamen beton veya asfalt tabakası ile kaplamak
   • D) Toprak tutunmasını azaltacak kimyasal çözücüler uygulamak
9. 9.

   Bir sanayi bölgesinde kış aylarında kükürt dioksit ve partikül madde miktarının sınır değerleri aştığı, bunun sonucunda asit yağmurları ve solunum yolu hastalıklarının arttığı ölçülmüştür. Verilen bu çevre sorununun çözümüne yönelik en uygun önlem aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Fabrika bacalarına filtre takılması ve fosil yakıtlar yerine yenilenebilir enerjiye geçilmesi
   • B) Şehirdeki tüm konutların pencerelerinin hava sızdırmaz hâle getirilmesi
   • C) Bölgede yaşayan tüm insanların sadece kapalı alanlarda vakit geçirmesi
   • D) Asit yağmurunu nötrleştirmek amacıyla atmosfere bazik kimyasal gazlar püskürtülmesi
10. 10.

    Bir gölde aşırı alg (yosun) çoğalmasına ve oksijen seviyesinin düşmesine tarım arazilerinden taşınan kimyasal gübrelerin neden olduğu tespit edilmiştir. Bu su kirliliği problemini engellemek için uygulanabilecek en etkili ve sürdürülebilir çözüm aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Göldeki suyun tamamını tahliye edip yerine temiz yer altı suyu doldurmak
    • B) Kontrollü gübreleme yapmak ve tarım alanları ile göl arasına bitki tampon şeritleri oluşturmak
    • C) Göldeki algleri temizlemek için suya kimyasal yosun öldürücü maddeler dökmek
    • D) Göle oksijen takviyesi sağlamak amacıyla büyük havalandırma motorları yerleştirmek
11. 11.

    Isınma ihtiyacını karşılarken hem çevre kirliliğini önlemek hem de bireysel ve ulusal bütçeyi korumak amaçlanmaktadır. Buna göre, aşağıda verilen yakıt kullanımı ve ısınma stratejilerinden hangisi bu amaca aykırıdır?

    • A) Isıtma cihazlarının periyodik bakımını yetkili servislere yaptırmak
    • B) Termostatik vana kullanarak odaları ihtiyaç duyulan sıcaklıkta tutmak
    • C) Isı yalıtımı standartlarına uygun binalarda yaşamak
    • D) Birim fiyatı ucuz olduğu gerekçesiyle kalorisi düşük, kükürt ve nem oranı yüksek kömürleri tercih etmek
12. 12.

    Karbonmonoksit gazının insan vücudu üzerindeki ölümcül etkisiyle ilgili bilimsel bir açıklama yapılmak istenmektedir. Bu gazın tehlikesini ve biyolojik etkisini en doğru açıklayan ifade hangisidir?

    • A) Renksiz ve kokusuz olup kandaki hemoglobine bağlanarak dokulara oksijen taşınmasını engellemesi
    • B) Keskin bir kokuya sahip olduğu için insanları hemen uykudan uyandırması
    • C) Vücutta doğrudan su kaybına yol açarak sindirim sistemini durdurması
    • D) Sadece doğrudan temas edildiğinde cilt yüzeyinde kimyasal yanıklar oluşturması
13. 13.

    Bir bölgede kış aylarında nefes darlığı, astım ve bronşit gibi solunum yolu şikâyetlerinin belirgin şekilde arttığı saptanmıştır. Bu durumun temel çevresel nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?

    • A) Yenilenebilir enerji tesislerinin sayısının hızla artırılması
    • B) Binalarda çift cam ve mantolama uygulamalarının yaygınlaşması
    • C) Evlerde kükürt ve kül oranı yüksek kalitesiz kömürlerin yoğun biçimde yakılması
    • D) Isınma amaçlı olarak düzenli bakımı yapılan doğal gaz kombilerinin kullanılması
14. 14.

    Isınma amaçlı yakıt seçimi yapılırken insan sağlığı, çevre ve ekonomi faktörleri bir arada değerlendirilir. Aşağıdaki ifadelerden hangisi yakıt kullanımı konusunda çevre ve insan sağlığını gözeten geçerli ve tutarlı bir fikirdir?

    • A) Düşük maliyetli olduğu sürece yakıtın ne kadar zehirli gaz çıkardığı önemsenmemelidir.
    • B) Isıl verimi yüksek, kükürt ve kül oranı düşük yakıtlar tercih edilmelidir.
    • C) Hava kirliliğini azaltmak için evlerdeki bacaların tamamen iptal edilmesi gerekir.
    • D) Fosil yakıtlar sınırsız olduğu için tüketim miktarı konusunda tasarrufa gerek yoktur.
15. 15.

    Isınmada kullanılan yakıtların etkilerini değerlendiren bir tartışmada şu iddia ileri sürülmüştür: "Doğal gaz yandığında zehirli gaz üretmez; bu nedenle doğal gaz kullanılan kapalı alanlarda havalandırma menfezlerine ve düzenli bakıma gerek yoktur." Bu iddiadaki mantıksal çelişkiyi ve hatayı ortaya koyan en doğru açıklama aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Doğal gazın katı bir yakıt olması sebebiyle bacalarda kül biriktirmesi
    • B) Doğal gazın sadece sanayi tesislerinde kullanılabilen bir yakıt türü olması
    • C) Doğal gazın yanması için ortamda hiç oksijen bulunmasına ihtiyaç duyulmaması
    • D) Ortamda yeterli oksijen olmadığında doğal gazın da eksik yanarak ölümcül karbonmonoksit gazı üretebilmesi
16. 16.

    Isınma amacıyla yakıt tüketen bir binada hem yakıt tasarrufu sağlamak hem de çevreye salınan atık gaz miktarını azaltmak hedeflenmektedir. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu amaca doğrudan hizmet eden en geçerli yöntemdir?

    • A) Binanın dış cephesine ve çatısına uygun ısı yalıtımı yaptırmak
    • B) Isınma amacıyla kullanılan yakıt miktarını artırmak
    • C) Isıtıcı peteklerin üzerini kalın örtülerle tamamen kapatmak
    • D) Hava sirkülasyonunu engellemek için pencereleri kalıcı olarak kapatmak
17. 17.

    Bir yerleşim yerinde ısınma amacıyla kalitesiz linyit kömürü yerine jeotermal enerji ve güneş enerjisi gibi yenilenebilir kaynakların yaygınlaştırılması savunulmaktadır. Bu görüşü desteklemek için sunulabilecek en güçlü bilimsel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Yenilenebilir enerji sistemlerinin hiçbir kurulum ve bakım maliyeti gerektirmemesi
    • B) Yenilenebilir kaynakların yalnızca kış mevsiminde enerji üretebilmesi
    • C) Isınma sırasında atmosfere sera gazı ve zararlı partikül salımının en aza indirilmesi
    • D) Katı yakıtların depolanmasının yenilenebilir sistemlerden daha pratik olması
18. 18.

    Kış aylarında soba kullanılan evlerde meydana gelen karbonmonoksit zehirlenmelerini önlemek için bazı güvenlik önlemleri alınmalıdır. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi soba zehirlenmesi riskini doğrudan artıran hatalı bir davranıştır?

    • A) Yatmadan önce sobaya yeni kömür ekleyip alt ve üst hava kapaklarını tamamen kapatmak
    • B) Soba borularını ve bacaları düzenli aralıklarla temizletmek
    • C) Lodoslu ve aşırı rüzgârlı havalarda sobayı kontrollü yakmak veya söndürmek
    • D) Sobanın kurulu olduğu odayı belirli aralıklarla havalandırmak
19. 19.

    Isınma amaçlı kullanılan yakıt türlerinin çevreye ve insan sağlığına etkileri karşılaştırıldığında farklı yakıtların farklı riskler barındırdığı görülür. Buna göre, tam yandığında kül ve kurum oluşturmayan, kükürt gazı salımı diğer fosil yakıtlara göre çok daha düşük olan yakıt türü hangisidir?

    • A) Linyit kömürü
    • B) Odun
    • C) Fuel-oil
    • D) Doğal gaz
20. 20.

    Fosil yakıtların konutlarda ısınma amacıyla aşırı ve kontrolsüz tüketilmesi, atmosfere salınan zararlı gaz miktarını artırmaktadır. Bu durumun doğrudan neden olduğu çevre sorunları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

    • A) Hava kirliliğinin artması
    • B) Yeraltı su kaynaklarının aniden tükenmesi
    • C) Asit yağmurlarının oluşması
    • D) Sera etkisine bağlı küresel iklim değişikliği

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.