DEĞERLERİMİZLE YAŞIYORUZ Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Okumaya Hazırlık

   Bir metni okumaya başlamadan önce başlığı ve metinde yer alan görselleri dikkatlice incelemek metni daha iyi anlamamızı sağlar.

   Örneğin bir mahallenin ya da okul bahçesinin planını anlatan bir yazı okuyacağımızda:

   • Metnin başlığı bize konunun ne olduğunu fısıldar.
   • Kroki, harita veya yön levhaları gibi çizimler ise olayların nerede geçtiğini zihnimizde canlandırmamıza yardım eder.

   Böylece okumaya başlamadan önce metinde nelerle karşılaşabileceğimiz hakkında doğru tahminler yapabiliriz.

   Mekânı Tanıtan İpuçları

   Krokiler ve haritalar, çevremizdeki yapıların kuş bakışı görünüşünü gösteren çizimlerdir. Bir yol tarifini veya bir parkın tanıtımını okurken bu çizimlerden yararlanırız.

   Görselleri incelerken şu adımları izleyebiliriz:

   1. Görseldeki İşaretler: Park, kütüphane, okul gibi yapıların nerede bulunduğuna bakarız.
   2. Yönler ve Yollar: Metinde anlatılan sokak adları ile krokideki isimleri eşleştiririz.
   3. Tahminleri Doğrulama: Okuma ilerledikçe önceden düşündüğümüz bilgilerin metinle uyuşup uyuşmadığını kontrol ederiz.

   Doğru ve Anlaşılır Okuma

   Metinleri okurken noktalama işaretlerine dikkat etmek, tıpkı trafikteki yön levhalarına uymak gibidir.

   • Nokta: Cümlenin bittiğini haber verir ve durup kısa bir nefes almamızı sağlar.
   • Virgül: Sıralanan sokak adları, yapılar veya varlıklar arasında kısa bir mola vermemizi hatırlatır.
   • Soru İşareti: Metindeki merak edilen durumları ses tonumuzla hissettirmemize yardımcı olur.

   Noktalama işaretlerine uyarak okuduğumuzda yön tariflerini ve metindeki iletileri eksiksiz ve doğru biçimde kavrarız.

   Bilinçli Bir Okur Neler Yapar?

   İyi bir okur, okuma sürecinin her anında dikkatini canlı tutar:

   • Okuma Öncesinde: Başlığa ve krokiye bakarak metnin konusunu tahmin eder.
   • Okuma Sırasında: Noktalama işaretlerine göre duraklar; bilmediği kelimelerin anlamını kroki üzerindeki ipuçlarından çıkarır.
   • Okuma Sonrasında: Okuduklarıyla kendi yaşantısını karşılaştırır ve yaptığı ilk tahminlerin doğruluğunu değerlendirir.

   Bu adımlar sayesinde her türlü bilgi ve yönlendirici metni kolaylıkla anlayabiliriz.

2. Krokiyi İnceleyelim, Konuşmamızı Hazırlayalım

   Bir yeri tarif ederken ya da çevremizi tanıtırken bir krokiden yararlanabiliriz. Kroki; bir yerin kuş bakışı görünüşünün ölçüsüz ve sade bir şekilde kâğıda çizilmesidir.

   Krokiye bakarak bir konuşma yaparken şu adımları izleriz:

   • Önemli yerleri belirleme: Okul, kütüphane, park veya market gibi bilinen yapıları konuşmamızın başlangıç noktası seçeriz.
   • Yönleri doğru kullanma: Sağında, solunda, karşısında veya köşesinde gibi açık ifadelerle yerleri tanıtırız.
   • Dinleyiciyi düşünme: Sözlerimizi karşımızdakinin kolayca anlayabileceği bir ses tonu ve açık cümlelerle söyleriz.

   Ön Bilgilerimiz Konuşmamızı Zenginleştirir

   Bir kroki üzerinden yol tarifi yaparken ya da bir mahalle temsilini anlatırken yalnızca çizime bağlı kalmayız. Kendi başımızdan geçen olaylardan ve ön bilgilerimizden de örnekler veririz.

   Örneğin bir arkadaşımıza kütüphanenin yerini anlatırken:

   "Parkın hemen sağındaki kütüphaneyi ben de geçen hafta ziyaret etmiştim. Giriş kapısı geniş bir merdivenin arkasındadır ve sessizce çalışmak için harika bir yerdir."

   Bu şekilde kendi deneyimlerimizi eklemek, dinleyicinin anlatılan yeri gözünde daha rahat canlandırmasını sağlar ve konuşmamızı ilgi çekici kılar.

   İpuçlarını Takip Edelim, Sonucu Bulalım

   Bir arkadaşımız kroki üzerinden bir yeri tarif ederken ya da orada yaşadığı bir anıyı anlatırken konuşmasını dikkatle dinleriz. Bazen konuşan kişi sözünü tamamlamadan önce duraklayabilir.

   Böyle anlarda konuşmanın nasıl sonuçlanacağını tahmin etmek için:

   1. Arkadaşımızın kroki üzerinde hangi yöne doğru ilerlediğini takip ederiz.
   2. Yol boyunca geçtiği yapıları ve verdiği ipuçlarını birleştiririz.
   3. Kendi deneyimlerimizden yararlanarak onun hangi hedefe varmak istediğini düşünürüz.

   Böylece hem iyi bir dinleyici oluruz hem de arkadaşımızın konuşmasını doğru bir tahminle destekleyebiliriz.

3. Kroki ve Harita Paylaşırken İlk Adım

   Bir arkadaşımıza okulumuzun krokisini, mahallemizin haritasını veya bir yerin konumunu anlatırken konuşmamızı belirli kurallara göre yönetiriz. Mekânsal bir anlatım yaparken temel amacımız, dinleyicinin zihninde yolu ve yerleri açıkça canlandırabilmesini sağlamaktır.

   Konuşmaya başlamadan önce anlatacağımız krokideki önemli noktaları (okul kapısı, kütüphane, park gibi) belirleriz. Konuşma sırasında dinleyicinin bizi rahatça anlayabilmesi için konudan sapmadan, doğrudan tarif ettiğimiz mekâna odaklanarak sözlerimizi sürdürürüz.

   Ses Düzeyi, Nezaket ve Göz Teması

   Kroki üzerinden bir yeri tarif ederken konuşma kurallarına dikkat etmek iletişimi güçlendirir:

   • Ses Düzeyi: Ses tonumuzu ortamın durumuna ve dinleyicinin mesafesine göre ayarlarız. Ne çok kısık bir sesle fısıldar ne de bağırarak konuşuruz. Karşımızdakinin yorulmadan duyabileceği işitilebilir bir ses düzeyi seçeriz.
   • Göz Teması: Yalnızca önümüzdeki krokiye veya haritaya bakmak iletişimi koparabilir. Anlatım yaparken sık sık başımızı kaldırıp dinleyiciyle göz teması kurarak bizi takip edip etmediğini kontrol ederiz.
   • Nezaket İfadeleri: Tarifimize başlarken ve bitirirken saygılı bir üslup kullanırız. “Lütfen buradan sağa dönünüz”, “Rica ederim” veya “Affedersiniz” gibi ifadeler konuşmamızı etkili ve nazik kılar.

   Açık ve Düzenli Bir Anlatım

   Bir ziyaretçiye okul krokimizden kütüphanenin yerini tarif ederken konuşmamızı şu aşamalarla yönetebiliriz:

   1. Giriş: Güleryüzle ve nazik bir selamlama ile dinleyiciye yöneliriz: “Merhaba, size yardımcı olabilirim.”
   2. Gelişme: Kroki üzerindeki başlangıç noktasını göstererek adım adım ilerleriz: “Giriş kapısından girdikten sonra düz ilerleyiniz, merdivenlerin hemen sağındaki koridorda kütüphaneyi göreceksiniz.”
   3. Sonuç: Karşı tarafın anlayıp anlamadığını göz temasıyla teyit ederiz: “Tarifim sizin için açık oldu mu, sormak istediğiniz bir ayrıntı var mı?” diyerek konuşmayı nezaketle tamamlarız.

4. Sözcüklerden Çizgilere Yolculuk

   Bir arkadaşımız bize evinin yolunu tarif ederken veya sınıfta bir etkinliği anlatırken dikkatle dinleriz. Dinlerken anlatılan yerleri zihnimizde canlandırırız. Mekânların kuş bakışı, yani yukarıdan görünüşünün kâğıt üzerine kabataslak çizilmesine kroki denir.

   Dinlediğimiz ya da izlediğimiz bir anlatımda geçen sokak, park, okul veya kütüphane gibi yerleri krokide bulabilmek için bazı temel ipuçlarına dikkat ederiz:

   • Yön bildiren sözcükler: Sağ, sol, ileri, geri, karşısında, yanında, arkasında.
   • Önemli yapılar: Market, durak, çeşme, okul gibi belirgin noktalar.
   • Ön bilgilerimiz: Günlük hayatta sokaklarda yürürken dikkat ettiğimiz yaya geçitleri ve trafik ışıkları gibi kurallar.

   Dinlediğimiz Bilgilerle Yolumuzu Bulalım

   Bir anlatımı dinlerken konuşmacının verdiği yönergeleri adım adım zihnimizde veya elimizdeki krokide takip ederiz. Bu süreçte dikkat etmemiz gereken basamaklar şunlardır:

   1. Başlangıç noktasını belirlemek: Anlatıcının nereden yola çıktığını doğru anlamak ilk adımdır.
   2. Yönergeleri sırayla izlemek: 'Kütüphaneden çıkıp sağa dön, düz ilerle ve parkın köşesindeki fırının yanından geç.' gibi cümlelerdeki eylemleri sırasını bozmadan takip etmek gerekir.
   3. Bilgileri birleştirmek: Dinlediğimiz bilgileri krokideki sembol ve isimlerle eşleştirerek zihnimizde haritayı eksiksiz tamamlarız.

   Karşılaşılan Durumlara Çözüm Üretme

   Dinlediğimiz bir hikâyede ya da yönergede karakterler bazen beklenmedik bir durumla karşılaşabilir. Örneğin yürüdükleri yol bir onarım nedeniyle kapalı olabilir.

   Böyle bir durumda dinlediklerimizden ve krokiden yararlanarak şu adımları uygularız:

   • Sonrasını tahmin etme: Yol kapalıysa karakterin hedefine ulaşmak için hangi sokağa yönelebileceğini krokiye bakarak akıl yürütürüz.
   • Düşüncemizi gerekçesiyle açıklama: Karakterin neden o yolu seçmesi gerektiğini 'Çünkü...' diyerek krokideki diğer açık yollarla açıklarız.
   • Faydalı öneriler sunma: Karakterin gideceği yere en kısa, güvenli ve kurallara uygun yoldan ulaşabilmesi için alternatif rotalar öneririz.

5. Dinleme Kurallarına Uygun Davranma

   Bir arkadaşımız mahallemizin krokisini veya okul bahçemizin planını anlatırken onu dikkatle dinlemeliyiz. Dinleme sırasında konuşmacı ile göz teması kurmak ve dikkatimizi dağıtacak şeylerle ilgilenmemek en temel kuraldır.

   • Konuşmacıyı dinlerken başka şeylerle meşgul olmamalıyız.
   • Anlatılan mekânları ve yönleri zihnimizde canlandırmaya çalışmalıyız.
   • Konuşmacının sözü bitene kadar sabırla dinlemeliyiz.

   Anlatılan Yolu Zihnimizde Takip Etme

   Bir krokideki yerler tarif edilirken yön belirten sözcüklere dikkat ederiz. Konuşmacı sağında, solunda, karşısında veya kuzeyinde gibi ifadeler kullandığında bu bilgileri adım adım takip ederiz.

   Dinlerken konuşmacının belirttiği durakları ve önemli yapıları kendi bildiğimiz çevreyle karşılaştırarak anlatılan yeri zihnimizde doğru bir şekilde konumlandırırız.

   Doğru Zamanda İletişim Kurma

   Dinlediğimiz kroki anlatımıyla ilgili bir soru sormak ya da kendi düşüncemizi paylaşmak istediğimizde hemen konuşmaya başlamamalıyız. Konuşmacının sözünü kesmek, dinleme ve nezaket kurallarına uymaz.

   • Söz almadan önce konuşmacının anlatımını tamamlamasını beklemeliyiz.
   • Düşüncemizi belirtmek veya soru sormak için parmak kaldırarak söz istemeliyiz.
   • Söz hakkı verildiğinde konudan uzaklaşmadan, açık ve anlaşılır cümlelerle düşüncelerimizi ifade etmeliyiz.