Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Elektrik Yükleri ve Etkileşimi

   Maddeleri oluşturan atomlarda pozitif (+) ve negatif (-) olmak üzere iki tür elektrik yükü bulunur. Aynı cins yükler birbirini iterken, zıt cins yükler birbirini çeker. Nötr cisimler ise pozitif ve negatif yük sayıları eşit olan cisimlerdir.

   Elektriklenme Çeşitleri

   • Sürtünme ile Elektriklenme: Yalıtkan iki cisim birbirine sürtüldüğünde elektron geçişi gerçekleşir. Elektron kaybeden cisim pozitif (+), elektron kazanan cisim negatif (-) yükle yüklenir. Alınan ve verilen yük miktarları daima eşittir.
   • Dokunma ile Elektriklenme: Yüklü bir iletken cisim, nötr veya yüklü başka bir iletken cisme dokundurulduğunda toplam yük, cisimlerin kapasitelerine (yarıçaplarına) göre paylaşılır. İşlem sonucunda her iki cisim de aynı cins yükle yüklenir.
   • Etki (Tesir) ile Elektriklenme: Yüklü bir cisim nötr bir iletkene yaklaştırıldığında, serbest elektronların yer değiştirmesiyle cismin uçlarında geçici olarak zıt kutuplar oluşur. Cisimler arasında doğrudan yük geçişi gerçekleşmez.

   Elektroskop

   Bir cismin elektrik yüküyle yüklü olup olmadığını, yüklüyse hangi cins yükle yüklü olduğunu anlamaya yarayan araca elektroskop denir.

   • Nötr bir elektroskobun iletken yaprakları kapalıdır.
   • Yüklü bir cisim dokundurulduğunda yapraklar aynı cins yükle yüklenir ve birbirini iterek açılır.
   • Aynı cins yüklü bir cisim yaklaştırıldığında yapraklar biraz daha açılırken, zıt cins yüklü bir cisim yaklaştırıldığında yapraklar biraz kapanabilir.

   Topraklama

   Yüklü bir iletken cismin bir iletken yardımıyla yeryüzüne bağlanmasına topraklama denir. Topraklanan cisim nötr hale gelir:

   • Negatif yüklü cisim toprağa bağlandığında fazla elektronlar toprağa akar.
   • Pozitif yüklü cisim toprağa bağlandığında topraktan cisme elektron geçişi olur.

   Elektrik Enerjisinin Isı ve Işığa Dönüşümü

   Elektrik akımı taşıyan iletken bir telden akım geçerken elektronlar iletkenin atomlarıyla çarpışır. Bu direnç nedeniyle elektrik enerjisinin bir kısmı ısı enerjisine dönüşür.

   • Bir iletkende açığa çıkan ısı enerjisi; iletkenin direncine, üzerinden geçen akımın karesine ve akımın geçiş süresine bağlı olarak artar.
   • Akkor flamanlı ampullerde yüksek dirence ve erime noktasına sahip tungsten tel kullanılarak elektrik enerjisi hem ısıya hem de ışığa dönüştürülür.

   Elektrik Enerjisinin Harekete Dönüşümü

   Elektrik enerjisini mekanik (hareket) enerjiye dönüştüren araçlara elektrik motoru denir. Vantilatör, çamaşır makinesi ve mikser gibi araçların yapısında elektrik motoru yer alır. Bunun tersi olarak, hareket enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren sistemlere ise jeneratör adı verilir.