DNA ve Genetik Kod Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Hücrenin Yönetici Molekülü: DNA

   Hücredeki yaşamsal faaliyetleri (solunum, boşaltım, protein sentezi vb.) yöneten ve kalıtsal bilgileri taşıyan çift zincirli, sarmal yapıdaki yönetici moleküle DNA (Deoksiribonükleik Asit) denir.

   Nükleotid Nedir?

   DNA'nın en küçük yapı birimlerine nükleotid adı verilir. Bir nükleotidin yapısında üç temel bileşen bulunur:

   • Fosfat (P)
   • Deoksiriboz şekeri (5 karbonlu şeker, D)
   • Organik baz (Adenin, Timin, Guanin veya Sitozin)

   Nükleotidler, içerdikleri organik baza göre isimlendirilir. Örneğin adenin bazı içeren nükleotide Adenin nükleotidi denir. DNA molekülünde karşılıklı zincirlerde her zaman Adenin (A) ile Timin (T), Guanin (G) ile Sitozin (C) eşleşir.

   Kromozom, DNA, Gen ve Nükleotid İlişkisi

   Hücre çekirdeğinde yer alan genetik birimler büyüklük ve karmaşıklık bakımından basitten karmaşığa doğru sıralanabilir:

   1. Nükleotid: DNA'nın yapı birimidir.
   2. Gen: DNA üzerinde belirli kalıtsal özellikleri (göz rengi, kan grubu vb.) belirleyen görev birimidir. Genler, çok sayıda nükleotidin anlamlı diziliminden oluşur.
   3. DNA: Genleri üzerinde bulunduran, hücreyi yöneten dev moleküldür.
   4. Kromozom: DNA'nın özel protein kılıf ile sarılarak kısalıp kalınlaşmasıyla oluşan yapıdır.

   Bu yapılar karmaşıktan basite doğru Kromozom > DNA > Gen > Nükleotid şeklinde kodlanabilir.

   DNA'nın Kendini Eşlemesi (Replikasyon)

   Hücre bölünmesi öncesinde genetik bilginin yeni oluşacak yavru hücrelere eksiksiz aktarılabilmesi için DNA molekülü kendini kopyalar. Bu sürece DNA replikasyonu denir.

   Eşlenme Aşamaları

   • DNA zincirleri arasındaki zayıf bağlar özel enzimler yardımıyla bir fermuar gibi açılarak iki iplik birbirinden ayrılır.
   • Sitoplazmada serbest hâlde bulunan nükleotidler çekirdek içerisine girer.
   • Açılan ipliklerdeki bazların karşısına uygun yeni nükleotidler yerleşir (Adenin karşısına Timin, Guanin karşısına Sitozin).
   • Eşlenme tamamlandığında başlangıçtaki DNA molekülü ile tamamen aynı nükleotid dizilimine sahip iki yeni DNA molekülü oluşur.

   Not: Oluşan yeni DNA moleküllerinin her birinde, biri eski iplik diğeri yeni sentezlenen iplik olmak üzere iki zincir yer alır.