Din ve Çevre Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Kainat ve İnsan İlişkisi

   İslam inancına göre evren ve içindeki bütün varlıklar, Yüce Allah tarafından belirli bir amaç ve düzen doğrultusunda yaratılmıştır. İnsan, yeryüzüne mutlak bir hükümran ve sahip olarak değil; Allah'ın yarattığı düzeni korumakla yükümlü bir halife ve emanetçi olarak gönderilmiştir.

   Çevre, insanın keyfî kullanımına bırakılmış sahipsiz bir meta değildir. Kur'an-ı Kerim'de göklerin, yerin ve bu ikisi arasındakilerin mülkiyetinin yalnızca Allah'a ait olduğu vurgulanır. Dolayısıyla insanın doğayla kurduğu ilişki; tahakküm ve sömürüye değil, saygı, sorumluluk ve emanet bilincine dayanır.

   • Emanet Kavramı: Doğal kaynaklar gelecek nesillerin de hakkı gözetilerek korunması gereken ilahi bir emanettir.
   • Hilafet Sorumluluğu: İnsanın tabiat üzerindeki tasarrufu, adaleti ve ahlaki ilkeleri gözetmekle sınırlandırılmıştır.

   Kozmik Denge ve Aşırılıktan Kaçınma

   Kur'an-ı Kerim, evrende kusursuz bir ölçü, ahenk ve dengenin (mizan) var olduğunu bildirmektedir. Rahman suresinde yer alan 'Göğü O yükseltti ve ölçüyü (mizanı) koydu. Sakın dengeyi bozmayın.' ayeti, ekolojik düzenin korunmasının doğrudan itikadi ve ahlaki bir sorumluluk olduğunu gösterir.

   İslam ahlakında doğanın tahrip edilmesine yol açan temel unsurların başında israf ve hırs gelir. Tüketimde aşırıya kaçmak, kaynakları ölçüsüzce harcamak ve doğayı kirletmek 'yeryüzünde fesat çıkarmak' olarak değerlendirilir.

   • İktisat ve İtidal: Müslüman, tüketim alışkanlıklarında ölçülü davranmakla ve lüzumsuz tüketimden kaçınmakla mükelleftir.
   • Mizanın Korunması: Canlı türlerinin neslinin tükenmesi, su havzalarının bozulması ve havanın kirlenmesi, ilahi mizana yönelik doğrudan bir müdahaledir.

   Hz. Peygamber'in Çevreye Yönelik Uygulamaları

   Hz. Muhammed (s.a.v.), çevre bilincini bizzat uygulayarak ümmetine rehberlik etmiştir. Doğanın korunması, canlılara merhamet gösterilmesi ve doğal alanların muhafazası konusunda evrensel ilkeler ortaya koymuştur.

   Peygamber Efendimiz Medine ve Mekke çevresini 'harem' (sit alanı) ilan ederek buralarda ağaç kesilmesini ve avlanılmasını yasaklamıştır. Aynı zamanda su kaynaklarının korunması, temizliğe riayet edilmesi ve ağaç dikimi teşvik edilmiştir.

   • Ağaç Dikimi ve Canlandırma: 'Kıyamet kopuyor olsa bile elinizdeki fidanı dikin.' hadisi, çevre inşa ve ıslahının kesintisiz bir sorumluluk olduğunu ifade eder.
   • Su Tasarrufu: Bir nehir veya akarsu kenarında dahi olsa abdest alırken suyun israf edilmemesi emredilmiştir.
   • Hayvan Hakları ve Merhamet: Doğadaki diğer canlıların yaşam haklarına saygı duymak, onlara eziyet etmemek dinî bir vecibedir.