Atomdan Periyodik Tabloya Kazanım Test Çöz

Sorular

1. 1.

   Çok elektronlu bir atomda 3s, 3p, 3d ve 4s orbitallerinin bağıl enerjileri incelendiğinde 3s < 3p olduğu, 4s orbitalinin 3p orbitalinden daha yüksek, 3d orbitalinin ise 4s orbitalinden daha yüksek enerjiye sahip olduğu belirlenmiştir. Bu verilere dayanılarak orbitallerin bağıl enerjileri hakkında yapılan aşağıdaki tahminlerden hangisi geçerlidir?

   • A) Üçüncü temel enerji düzeyinde yer alan tüm orbitaller, dördüncü temel enerji düzeyindeki orbitallerden daha düşük enerjilidir.
   • B) Aynı temel enerji düzeyinde yer alan farklı türdeki orbitallerin bağıl enerjileri her zaman birbirine eşittir.
   • C) Bir orbitalin bağıl enerjisi yalnızca ait olduğu temel enerji düzeyinin numarasıyla belirlenemez.
   • D) Orbital türü aynı kaldığında temel enerji düzeyi numarası küçüldükçe orbitalin bağıl enerjisi artar.
   • E) Baş kuantum sayısı arttıkça aynı tür orbitallerin bağıl enerjisi kesinlikle azalmaktadır.
2. 2.

   Çok elektronlu bir atomda yapılan enerji ölçümleri; 2s orbitalinin enerjisinin 1s orbitalinden, 2p orbitallerinin enerjisinin 2s orbitalinden daha yüksek olduğunu ve 2p alt kabuğundaki üç orbitalin enerjilerinin ise birbirine eşit olduğunu göstermektedir. Bu verilerden hareketle atom orbitallerinin bağıl enerjileri hakkında oluşturulan aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudan verilere dayalı geçerli bir yargıdır?

   • A) Aynı temel enerji düzeyindeki aynı tür orbitaller birbiriyle eş enerjilidir.
   • B) Baş kuantum sayısı büyük olan tüm orbitallerin enerjisi küçük olanlardan daima fazladır.
   • C) Bir orbitalin bağıl enerjisini yalnızca elektronun bulunduğu temel enerji düzeyi belirler.
   • D) Farklı temel enerji düzeylerinde yer alan aynı tür orbitallerin enerjileri birbirine eşittir.
   • E) Bir atomdaki p orbitallerinin bağıl enerjisi her zaman s orbitallerinin enerjisinden yüksektir.
3. 3.

   Bir öğrenci, çok elektronlu bir atomda orbitalin bağıl enerjisinin hem temel enerji düzeyine hem de orbital türüne bağlı olduğunu deneysel verilerle kanıtlamak istemektedir. Buna göre öğrencinin amacına ulaşabilmesi için aşağıdaki orbital çiftlerinden hangilerinin bağıl enerjilerini birlikte karşılaştırması gerekir?

   • A) 1s - 2s ve 2s - 3s
   • B) 2s - 3s ve 2s - 2p
   • C) 2p - 3p ve 3p - 4p
   • D) 3s - 3p ve 3p - 3d
   • E) 1s - 2p ve 2s - 3p
4. 4.

   Bir atomda elektronların bulunabileceği bazı orbitallerin bağıl enerjileri; 2s orbitali için 14 birim, 2p orbitali için 20 birim, 3s orbitali için 28 birim, 3p orbitali için 36 birim ve 4s orbitali için 44 birim olarak ölçülmüştür. Bu veriler doğrultusunda atom orbitallerinin bağıl enerjileriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Baş kuantum sayısı arttıkça aynı temel enerji düzeyindeki orbitaller arasındaki enerji farkı sıfıra yaklaşır.
   • B) Aynı temel enerji düzeyinde bulunan p orbitalinin bağıl enerjisi, s orbitalinin bağıl enerjisinden daha yüksektir.
   • C) Farklı temel enerji düzeylerinde yer alan aynı tür orbitallerin bağıl enerji değerleri birbirine eşittir.
   • D) Orbital türü değiştikçe baş kuantum sayısı büyük olan orbitalin enerjisi alt düzeylerdeki orbitallerden daima düşük kalır.
   • E) Çok elektronlu bir atomda orbitallerin bağıl enerjileri orbital türüne bağlı olmaksızın sadece baş kuantum sayısına göre belirlenir.
5. 5.

   Bir atomda temel enerji düzeyi arttıkça aynı tür orbitallerin bağıl enerjisinin arttığı, aynı temel enerji düzeyinde ise p orbitallerinin bağıl enerjisinin s orbitallerinden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu verilere dayanılarak atom orbitalleriyle ilgili yapılan aşağıdaki tahminlerden hangisi geçerlidir?

   • A) 4p orbitalinin bağıl enerjisi, 4s orbitalinin bağıl enerjisinden daha yüksektir.
   • B) 2s orbitalinin bağıl enerjisi, 3s orbitalinin bağıl enerjisinden daha yüksektir.
   • C) 3p orbitalinin bağıl enerjisi, 2p orbitalinin bağıl enerjisinden daha düşüktür.
   • D) Aynı temel enerji düzeyinde bulunan s ve p orbitallerinin bağıl enerjileri birbirine eşittir.
   • E) Temel enerji düzeyi büyüdükçe s orbitallerinin bağıl enerjisi düzenli olarak azalmaktadır.
6. 6.

   Helyum, berilyum ve karbon atomlarının çekirdek yükleri sırasıyla +2, +4 ve +6 birim olarak ölçülürken, bu atomların bağıl kütleleri sırasıyla yaklaşık 4, 9 ve 12 birim olarak saptanmıştır. Yalnızca protonun varlığına dayanan ilk çekirdek modelinin açıklayamadığı bu kütle farkının, nötronun keşfiyle giderilmesi bilimsel bilginin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrudan destekler?

   • A) Bilimsel teoriler doğadaki olguları eksiksiz ve mutlak doğrular olarak açıkladığından zaman içinde değişmez.
   • B) Yeni bir atom altı parçacığın keşfedilmesi, önceki tüm teorik modellerin bütünüyle geçersiz ve hatalı olduğunu kanıtlar.
   • C) Atom modellerinin geçerliliği yalnızca doğrudan gözlemlenebilen makroskobik deneylerle belirlenir.
   • D) Bilimsel bilgi birikimi deneysel ölçümlerden bağımsız olarak yalnızca kuramsal varsayımlarla ilerler.
   • E) Bilimsel modeller, yeni deneysel kanıtların mevcut açıklamalarla uyuşmadığı durumlarda gözden geçirilerek geliştirilir.
7. 7.

   Alfa saçılması deneyinde altın levhaya yönlendirilen alfa taneciklerinin hareketine ilişkin ölçüm verileri şöyledir: taneciklerin %99,99'u doğrultusunu değiştirmeden geçerken, yaklaşık 20.000 tanecikten yalnızca 1'i 90 dereceden büyük açılarla geri yansımıştır. Thomson modelinin atomu homojen dolu bir küre kabul eden varsayımıyla çelişen bu deneysel kanıtın Rutherford çekirdekli modelinin ortaya çıkmasını sağlaması, bilimsel bilginin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisini destekler?

   • A) Bilimsel teoriler yeni bir deneysel araç geliştirildiğinde önceki birikimi tamamen yok sayarak sıfırdan inşa edilir.
   • B) Yeni deneysel kanıtlar mevcut modellerin varsayımlarını açıklamada yetersiz kaldığında bilimsel bilgi sorgulanır, revize edilir veya yerini daha kapsamlı açıklamalara bırakır.
   • C) Atom gibi doğrudan gözlenemeyen mikro sistemlere ilişkin teorik modeller zaman içinde değişmez kesinlikte bilgiler içerir.
   • D) Deneysel veriler mevcut teorinin öngörüleriyle uyuşmadığında deneyler geçersiz sayılarak yerleşik teorik kabuller korunur.
   • E) Bilimsel bilgi yalnızca matematiksel ispatlarla ilerler; tanecik saçılması gibi fiziksel ölçümler modellerin değişmesinde belirleyici olamaz.
8. 8.

   Karbon elementine ait üç farklı atom türünün proton ve nötron sayıları; karbon-12 için 6 proton ve 6 nötron (bağıl kütle 12), karbon-13 için 6 proton ve 7 nötron (bağıl kütle 13), karbon-14 için 6 proton ve 8 nötron (bağıl kütle 14) olarak ölçülmüştür. Bu deneysel veriler, atom teorilerinin tarihsel gelişimi dikkate alındığında bilimsel bilginin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrular?

   • A) Bilimsel kurallar bir kez kabul edildikten sonra yeni deneysel bulgular var olan atom modellerinin geçerliliğini etkilemez.
   • B) Yeni parçacıkların keşfedilmesi, önceki modellerin tümüyle temelsiz olduğunu ve bilimsel değer taşımadığını kanıtlar.
   • C) Yeni deneysel kanıtlar, teorilerdeki bazı varsayımların sınırlarını ortaya koyarak bilimsel bilginin zamanla güncellenmesini sağlar.
   • D) Ölçüm teknolojileri geliştikçe teorik modellere duyulan ihtiyaç bütünüyle kalkar ve mutlak değişmez doğrulara ulaşılır.
   • E) Aynı elemente ait atom kütlelerindeki farklılıklar, atom teorilerinin deneysel kanıtlara değil yalnızca kabullere dayandığını gösterir.
9. 9.

   Atomun yapısına ilişkin tarihsel süreçte elde edilen deneysel veriler şunlardır: - Katot ışını tüpleriyle atomdan çok daha hafif negatif yüklü taneciklerin (elektron) varlığı belirlenmiştir. - Alfa ışını saçılmasıyla pozitif yüklerin ve kütlenin merkezdeki çok küçük bir çekirdekte toplandığı kanıtlanmıştır. - Saçılma deneyleriyle çekirdekte kütlesi protona yakın yüksüz taneciklerin (nötron) varlığı doğrulanmıştır. Bu deneysel bulgular ve atom teorilerinin gelişim süreci dikkate alındığında, bilimsel bilginin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Bilimsel modeller dönemin deneysel olanaklarıyla sınırlıdır; yeni kanıtlar mevcut varsayımları yetersiz kıldığında bilgi yenilenir veya kapsamı genişletilir.
   • B) Yeni bir atom altı tanecik keşfedildiğinde önceki modelin tüm kabulleri bilimsel değerini tamamen kaybeder ve yok sayılır.
   • C) Atom altı parçacıkların deneysel olarak ispatlanmasıyla atomun yapısına dair mutlak ve artık hiçbir şekilde değişmeyecek kesin bilgiye ulaşılmıştır.
   • D) Bilimsel teoriler yeterli miktarda nicel veri ve kanıtla desteklendiğinde zamanla değişmez doğa kanunlarına dönüşür.
   • E) Bilimsel modeller yalnızca gözlemlenemeyen soyut tahminlerden oluştuğu için yeni deneysel veriler teorik varsayımları hiçbir zaman etkilemez.
10. 10.

    Atom modellerinin tarihsel gelişiminde elektronun atomdaki davranışına ilişkin varsayımlar ve bu varsayımların sınırlarını ortaya koyan deneysel kanıtlar şu şekildedir: Thomson varsayımı: Negatif yükler küre içinde hareketsiz dağılmıştır. — Deneysel kanıt: Katot ışınları deneyleriyle elektronların atomdan bağımsız tanecikler olarak ayrılabilmesi.Rutherford varsayımı: Elektronlar çekirdek etrafında rastgele dolanır. — Deneysel kanıt: Atomların yayma spektrumlarının kesikli çizgilerden oluşması ve klasik fiziğe göre atomun kararsız olması gerekliliği.Bohr varsayımı: Elektronlar yalnızca sabit dairesel yörüngelerde bulunur. — Deneysel kanıt: Çok elektronlu atomların spektrum çizgilerinin manyetik alanda yarılması ve dalga mekaniği bulguları.Bu verilerden hareketle bilimsel bilginin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

    • A) Bilimsel bir modelde yer alan varsayımlar yeni deneysel kanıtlarla çelişse bile modelin ana çerçevesi korunarak değiştirilemez kabul edilir.
    • B) Bir modelin varsayımlarının deneysel olarak yetersiz kalması, o modele kadar biriktirilmiş tüm bilimsel açıklamaların bütünüyle reddedilmesine yol açar.
    • C) Bilimsel modeller, yeni deneysel kanıtların mevcut varsayımları yetersiz kılması durumunda revize edilir veya yerini daha kapsamlı açıklamalara bırakır.
    • D) Atomun yapısına ilişkin tarihsel modeller yalnızca kuramsal varsayımlara dayandığından yeni modeller geliştikçe bilimsel değerini tamamen kaybeder.
    • E) Bilimsel çalışma sürecinde deneysel bulgular ancak var olan teorik modeli doğrudan desteklediği ve doğruladığı sürece geçerli kabul edilir.
11. 11.

    Deneysel ölçümler; elektronun -1 yüklü ve yaklaşık 1/1836 akb kütleli, protonun +1 yüklü ve 1 akb kütleli, nötronun ise yüksüz ve 1 akb kütleli olduğunu kanıtlamıştır. Bu nicel verilerin Dalton'ın atomu bölünemez tek parça sayan, Thomson'ın ise kütlenin pozitif yüklü maddeden kaynaklandığını öngören varsayımlarını çürütmesi, bilimsel bilginin doğasına ilişkin hangi çıkarımı destekler?

    • A) Bilimsel teoriler bir kez kurulduktan sonra yeni deneysel bulgularla çelişse dahi değiştirilemez.
    • B) Maddenin yapısına yönelik ilk modellerin yetersiz kalması, bu modellerin bilimsel süreçte hiçbir katkısının olmadığını gösterir.
    • C) Yeni deneysel kanıtlar ve ölçümler, mevcut teorilerin varsayımlarını sorgulatarak bilimsel bilginin gelişip değişmesini sağlar.
    • D) Bilimsel bilginin kesinliği arttıkça teorik modeller terk edilir ve sadece doğrudan gözlemlere dayalı yasalar kullanılır.
    • E) Atom modellerinin tarihsel gelişimi, bilimsel bilginin birikimli değil birbirinden bağımsız kopuk fikirlerle ilerlediğini kanıtlar.
12. 12.

    Temel atom altı parçacıkların keşif yılları elektron için 1897, proton için 1919 ve nötron için 1932 olarak kaydedilmiştir. Bohr atom modelinin 1913 yılında yayımlandığı dikkate alındığında, bu verilerden hareketle bilimsel bilginin doğasına ilişkin ulaşılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

    • A) Yeni bir atom altı parçacığın keşfedilmesi, önceki tüm teorik modelleri bütünüyle reddederek bilimin sıfırdan kurulmasını zorunlu kılar.
    • B) Bilimsel modeller yalnızca kütlesi ve yükü aynı anda deneysel olarak kanıtlanmış tanecikler üzerinden nihai ve değişmez biçimde kurulur.
    • C) Bilimsel modeller dönemin deneysel imkânları ve mevcut bulgularıyla sınırlı olup yeni kanıtların ortaya çıkmasıyla revize edilir veya geliştirilir.
    • D) Nötronun proton ve elektrondan daha geç keşfedilmiş olması, atomun çekirdek yapısında kimyasal açıdan işlevsiz olduğunu gösterir.
    • E) Temel parçacıkların tamamı deneysel olarak belirlendikten sonra atom teorilerinin değişebilirliği ve sorgulanabilirliği tamamen sona ermiştir.
13. 13.

    Dalton'ın "atom bölünemez" varsayımı atom altı parçacıkların keşfiyle, Thomson'ın homojen yüklü küre varsayımı Rutherford'un çekirdek keşfiyle, Bohr'un dairesel yörünge varsayımı ise modern kuantum teorisindeki bulgularla geçerliliğini yitirmiştir. Bu tarihsel süreçteki deneysel kanıtlar ve model değişiklikleri dikkate alındığında, bilimsel bilginin doğasına ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

    • A) Bilimsel bir teorinin geçerliliğini yitirmesi, o teorinin bilime hiçbir katkı sunmadığını ve tüm varsayımlarının baştan yanlış olduğunu kanıtlar.
    • B) Bilimsel teoriler yeterli deneysel kanıtla desteklendiğinde mutlak kanunlara dönüşerek sonraki araştırmalara kapalı hâle gelir.
    • C) Bilimsel bilgi mutlak ve değişmez olmayıp yeni deneysel kanıtlar ile gözlemler ışığında geliştirilebilir, değişebilir veya yenilenebilir.
    • D) Deney ve gözlemlerde ortaya çıkan yeni bulgular, yalnızca mevcut teoriyi doğrulamak için kullanılır ve var olan temel varsayımları değiştiremez.
    • E) Atom modellerinin tarihsel süreçte yenilenmesi, önceki bilim insanlarının deneysel yöntem yerine yalnızca hayal gücüne dayanmasından kaynaklanır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.