Türkiye ve Uzay Araştırmaları Kazanım Test Çöz

Sorular

1. 1.

   Bir ülkenin fırlatacağı uydunun görev süresi bittiğinde yörüngeden çıkarılmasını zorunlu kılan uluslararası yasal düzenlemeler yapılması önerilmektedir. Bu düzenlemenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Uzay araştırmalarının maliyetlerini tüm ülkeler için eşit hâle getirmek
   • B) Dünya yörüngesinin sürdürülebilir ve güvenli bir şekilde kullanılmasını sağlamak
   • C) Uzaya fırlatılan tüm uyduların yalnızca askeri amaçla kullanımını sağlamak
   • D) Gezegenler arası yolculuklarda yakıt tüketimini sıfıra indirmek
2. 2.

   Farklı irtifalardaki uzay enkazlarının doğal olarak atmosfere düşme süreleri incelendiğinde; 300 km irtifadaki bir parçanın birkaç haftada, 800 km irtifadaki bir parçanın ise onlarca yılda atmosfere girdiği görülmektedir. İrtifa arttıkça enkazların yörüngede kalma süresinin uzamasının temel nedeni nedir?

   • A) Yüksek irtifalarda atmosfer gaz yoğunluğunun ve dolayısıyla sürtünmenin azalması
   • B) Yüksek irtifalarda Güneş'in kütle çekim etkisinin tamamen son bulması
   • C) Alçak irtifalardaki manyetik alanın uyduları anında buharlaştırması
   • D) Yüksek irtifalarda uzay araçlarının ağırlıklarının sıfıra düşmesi
3. 3.

   Aşağıdaki yöntemlerden hangisi yörüngede serbest dolanan büyük boyutlu bir uzay atığını temizlemek için geliştirilen aktif temizleme teknolojilerinden biridir?

   • A) Enkazın etrafını yeni uydularla çevreleyerek uzayda sabit tutmak
   • B) Robotik kol veya zıpkın yardımıyla yakalanan enkazı atmosfere çekip yakmak
   • C) Enkazı patlatarak yüz binlerce mikroskobik parçaya bölmek
   • D) Atık parçayı boyayarak Güneş ışınlarından etkilenmesini engellemek
4. 4.

   Gözlemsel veriler, Dünya yörüngesindeki metal enkazların optik teleskopların görüş alanından geçerken ışığı yansıtarak astronomik fotoğraflarda parlak çizgiler oluşturduğunu göstermektedir. Bu durum, uzay kirliliğinin hangi bilimsel çalışma alanı üzerinde doğrudan olumsuz bir etkisi olduğunu kanıtlar?

   • A) Yeryüzünden yapılan gök bilimi ve derin uzay gözlemleri
   • B) Jeolojik kayaç yaşlandırma araştırmaları
   • C) Okyanus akıntıları ve derin deniz haritalama çalışmaları
   • D) Fosil yakıt rezervlerinin yer altı sondaj yöntemleri
5. 5.

   Dünya yörüngesindeki enkaz yoğunluğunun kritik seviyeyi aşması durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenemez?

   • A) Yeni uzay araçlarının yörüngeye fırlatılmasının tehlikeli hâle gelmesi
   • B) Küresel konumlandırma (GPS) ve meteoroloji verilerinin kesintiye uğraması
   • C) Dünya'nın kütle çekim kuvvetinin tamamen ortadan kalkması
   • D) İnsanlı uzay istasyonlarının sık sık rota değiştirmek zorunda kalması
6. 6.

   Aşağıdakilerden hangisi uzay kirliliğine doğrudan neden olan atıklardan biri değildir?

   • A) Fırlatma sırasında kademeli olarak ayrılan roket yakıt tankları
   • B) Dünya yörüngesinde bulunan doğal uydumuz Ay
   • C) Görevini tamamlamış ve pilleri tükenmiş haberleşme uyduları
   • D) Uzay yürüyüşü sırasında astronotların elinden kaçan tamir eldiveni ve cıvatalar
7. 7.

   Görev süresi dolan uyduların uzay kirliliği oluşturmasını engellemek için tasarlanan uydularda bulunması gereken en uygun teknik özellik hangisidir?

   • A) Ömrü bittiğinde motorlarını ateşleyerek atmosfere girip yanmasını sağlayacak yedek yakıt sistemi
   • B) Güneş ışığını tamamen yansıtarak teleskopların görüş alanından gizlenme özelliği
   • C) Daha uzak galaksilere doğru sürüklenmesini sağlayacak güçlü radyo vericileri
   • D) Çarpışmalardan korunmak için tüm gövdesinin çok ağır kurşun zırhla kaplanması
8. 8.

   İki uydunun çarpışması sonucu yörüngede binlerce yeni parçanın oluşması ve bu parçaların diğer uydularla çarpışma zincirini tetiklemesi durumuna ne ad verilir?

   • A) Yörünge sapması
   • B) Işık kirliliği
   • C) Kessler sendromu
   • D) Güneş fırtınası
9. 9.

   Yörüngede saniyede yaklaşık 8 km hızla hareket eden 1 cm büyüklüğündeki bir metal cıvata, aktif bir uzay istasyonunun gövdesinde patlayıcı bir etki oluşturabilmektedir. Bu veriden yola çıkarak uzay kirliliğinin yol açtığı tehlike hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Cisimlerin kinetik enerjisi çok yüksek olduğundan küçük boyutlu atıklar bile ölümcül hasarlar verebilir.
   • B) Yörünge çöpleri sadece Dünya atmosferine girdiklerinde canlılar için tehdit oluşturur.
   • C) Boyutu 10 cm'nin altında kalan enkazlar uzay araştırmaları için herhangi bir risk taşımaz.
   • D) Uzay atıklarının oluşturduğu tehlike yalnızca görevini tamamlamış eski uyduları etkiler.
10. 10.

    Dünya yörüngesindeki 10 cm'den büyük uzay atıklarının %40'ını patlayan roket gövdeleri, %30'unu ömrü tükenmiş uydular ve %30'unu çarpışma kaynaklı enkazlar oluşturmaktadır. Bu veriye göre uzay kirliliğini doğrudan azaltmak için uygulanacak en etkili çözüm hangisidir?

    • A) Roket yakıt tanklarının görev bitiminde kontrollü olarak atmosfere yönlendirilip imha edilmesi
    • B) Yalnızca 1 cm'den küçük parçacıkları toplayan lazer sistemleri geliştirilmesi
    • C) Gezegenler arası görev yapan tüm uzay sondalarının yapımının durdurulması
    • D) Yapay uyduların tamamının Dünya yüzeyine yakın çok alçak yörüngelere yerleştirilmesi
11. 11.

    İki mercek kullanılarak tasarlanan bir model teleskopta görüntü netliğini ve büyütme oranını birlikte optimize etmek için hangi parametre oranı artırılmalıdır?

    • A) Oküler odak uzaklığının objektif odak uzaklığına oranı
    • B) Tüp ağırlığının mercek çapına oranı
    • C) Objektif odak uzaklığının oküler odak uzaklığına oranı
    • D) Tüp çapının teleskop ayak uzunluğuna oranı
12. 12.

    Uzay teleskoplarının Dünya yüzeyindeki teleskoplara göre çok daha net görüntü oluşturabilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Dünya'nın kütle çekim kuvvetinden tamamen uzaklaşmış olmaları
    • B) Atmosferdeki hava olayları, ışık kirliliği ve gaz tabakasının olumsuz etkilerinden muaf olmaları
    • C) Yalnızca Güneş sistemindeki en yakın gezegenleri gözlemlemeleri
    • D) Mercek yerine tamamen sıvı yansıtıcı yüzeyler kullanmaları
13. 13.

    Bir teleskop modelinde tüp içerisine giren dağınık ışıkları engelleyip odaklanan görüntünün kontrastını artırmak için hangi geliştirme yapılmalıdır?

    • A) Teleskop gövdesinin içi mat siyah kaplama ile kaplanmalıdır.
    • B) Oküler merceği yerine düzlem ayna yerleştirilmelidir.
    • C) Objektif açıklığı yarı saydam bir filtreyle kapatılmalıdır.
    • D) Mercek sayısı azaltılarak tüp boyu uzatılmalıdır.
14. 14.

    Güneş sisteminin dışına doğru tek yönlü bilimsel keşif yolculuğu yapacak bir uzay sondası modelinde hangi bileşenin yer alması beklenmez?

    • A) Bilimsel algılayıcı ve kameralar
    • B) Yüksek kazançlı iletişim anteni
    • C) Astronot yaşam ve dönüş kabini
    • D) Güç ve enerji üretim ünitesi
15. 15.

    Gök cisimlerinden gelen radyo dalgalarını toplayarak görüntü oluşturan bir radyo teleskop modeli tasarlanırken ana toplayıcı bölüm hangi geometrik yapıda kurulmalıdır?

    • A) Düz levha panel
    • B) Çanak şeklinde parabolik yüzey
    • C) İçi boş silindirik boru
    • D) Üçgen prizma blok
16. 16.

    Optik teleskop modelinde daha parlak ve ayrıntılı bir görüntü elde etmek için modelde hangi değişiklik yapılmalıdır?

    • A) Objektif merceğinin çapı büyütülmelidir.
    • B) Teleskop tüpünün dış yüzeyi siyaha boyanmalıdır.
    • C) Oküler merceği teleskop gövdesinden çıkarılmalıdır.
    • D) Teleskop tüpünün uzunluğu yarıya indirilmelidir.
17. 17.

    Gezegen yüzeyinde hareket ederek toprak analizi yapması hedeflenen bir keşif aracı (rover) modelinde hangi tasarım özelliği bulunmalıdır?

    • A) Işık filtreli gözlem dürbünü
    • B) Yüksek taşıma kapasiteli geniş kanatlar
    • C) Atmosfer dönüş paraşütü
    • D) Robotik numune alma kolu ve engebeli arazi tekerlekleri
18. 18.

    Dünya yörüngesinde görev yapacak bir yapay uydu modelinde kesintisiz elektrik enerjisi sağlamak için gövdeye hangi donanım eklenmelidir?

    • A) Radyo dalgası alıcısı
    • B) Isı kalkanı paneli
    • C) Güneş panelleri
    • D) İtici roket nozulu
19. 19.

    Aynalı teleskop modelinde ışığı toplayarak tüp içerisindeki odak noktasına yönlendiren temel parça aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kalın kenarlı mercek
    • B) Çukur ayna
    • C) Tümsek ayna
    • D) Prizma
20. 20.

    Işıkları toplayıp kırarak odaklayan bir mercekli teleskop modeli tasarlarken ışığın ilk girdiği ön kısma hangi optik araç yerleştirilmelidir?

    • A) İnce kenarlı objektif merceği
    • B) Çukur ayna
    • C) Düzlem ayna
    • D) Kalın kenarlı oküler merceği

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.