Yazılı üretim ve yazılı etkileşimde ön bilgilerinden yararlanabilme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Yazma Sürecinde Ön Bilgilerden Yararlanma

   Bir konu hakkında açıklayıcı metin yazarken veya bir soruya yazılı yanıt verirken zihnimizdeki mevcut bilgilerden yararlanırız. Yazılı üretim sürecinde ön bilgiler, yeni karşılaştığımız verileri anlamlandırmamızı ve doğru bir mantık zinciri kurmamızı sağlar.

   Bilimsel bir gözlem veya deney raporu hazırlarken şu adımlar izlenir:

   • Konuyla İlgili Ön Bilgileri Hatırlama: Daha önce öğrendiğimiz temel ilkeleri ve kavramları gözden geçirmek.
   • Gözlem ve Verileri İnceleme: Elde edilen sayısal ve niteliksel verileri tarafsız biçimde listelemek.
   • İlişki Kurma: Verilerin neden bu şekilde ortaya çıktığını ön bilgilerimizle açıklamak.

   Değişkenleri Belirleme ve Anlamlandırma

   Güvenli bir ortamda yapılan deneylerde belirli değişkenler kontrol edilir ve sonuçlar kaydedilir. Yazılı metnimizde bu verileri aktarırken karşılaştırma bildiren ifadelerden (-den daha, ise, buna karşın, oysa) yararlanırız.

   Örneğin, özdeş iki saksı bitkisinden birine oda sıcaklığında, diğerine soğuk ortamda eşit miktarda su ve ışık verildiğinde gerçekleşen boy artışı kaydedilmiş olsun:

   • Ön Bilgi: Bitkiler gelişim için uygun sıcaklığa ihtiyaç duyar.
   • Gözlem Verisi: 22 °C ortamdaki bitki haftada 4 cm uzarken 5 °C ortamdaki bitki yalnızca 1 cm uzamıştır.
   • Yazılı Yorum: Ön bilgilerimiz doğrultusunda, sıcaklık farkının bitki metabolizmasını yavaşlattığı ve bu nedenle soğuk ortamdaki bitkinin gelişiminin sınırlı kaldığı ifade edilir.

   Adım Adım Metin Yapılandırma

   Ön bilgilerimizi deney verileriyle harmanlayarak bir rapor veya açıklayıcı paragraf yazarken şu taslağı uygulayabiliriz:

   1. Giriş Cümlesi: Araştırılan durumu ve temel kuralı (ön bilgiyi) açıkça belirtiniz.
   2. Gelişme Cümleleri: Deneyde sabit tutulan ve değiştirilen unsurları gözlem verileriyle karşılaştırarak aktarınız.
   3. Sonuç Cümlesi: Elde edilen verinin ön bilgileri nasıl doğruladığını ya da açıkladığını özetleyiniz.

   Örnek Yazılı Üretim: Sıcaklığın buharlaşma hızına etkisini inceleyen bir gözlemde, sıcak yüzeydeki su damlasının soğuk yüzeydekinden daha hızlı yok olduğu belirlenmiştir. Isının buharlaşmayı hızlandırdığına yönelik temel bilgimiz, deneydeki zaman farkının temel nedenini açıkça ortaya koymaktadır.