Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Metin İçi Karşılaştırma

   Bir metinde yer alan iki veya daha fazla varlık, olay, durum ya da bilginin benzer ve farklı yönlerinin ortaya konmasına karşılaştırma denir.

   Okuduğumuz bir metinde karşılaştırma yapabilmek için şu sorulara yanıt ararız:

   • Metinde ele alınan ögeler veya durumlar nelerdir?
   • Bu ögeler hangi ölçüte göre (ağırlık, süre, verim, sıcaklık vb.) incelenmektedir?
   • Ögeler arasındaki ortak özellikler ve farklılıklar nelerdir?

   Yazarlar karşılaştırma yaparken genellikle daha, en, kadar, göre, ise, oysa, buna karşın gibi karşılaştırma bildiren sözcük ve eklerden yararlanırlar.

   Değişkenler ve Veriler Arasında İlişki Kurma

   Deney ve gözlem bildiren bilgilendirici metinlerde karşılaştırma becerisi oldukça önemlidir. Bilimsel bir araştırmada belirli bir etkenin sonucunu görmek için koşullar değiştirilir ve elde edilen veriler karşılaştırılır.

   Metin içi karşılaştırma yaparken şunlara dikkat edilir:

   • Deney Düzenekleri: Deneyde nelerin aynı tutulduğu (sabit değişkenler) ve neyin değiştirildiği (farklı uygulanan koşul) incelenir.
   • Gözlem ve Veriler: Süreç sonunda ölçülen veya gözlenen sonuçlar (boy artışı, sıcaklık değişimi, süre farkı) metinden tespit edilir.
   • Sonuç Çıkarma: Elde edilen veriler yan yana getirilerek durumlar arasındaki fark ya da benzerlik doğrudan belirlenir.

   Metin İncelemesi

   Aşağıdaki kısa gözlem raporunu birlikte inceleyelim:

   "Fen bilimleri atölyesinde özdeş iki saksıya aynı tür fasulye tohumları ekildi. A saksısı 22 °C sıcaklıktaki aydınlık ortama, B saksısı ise 22 °C sıcaklıktaki karanlık bir dolaba yerleştirildi. Her iki saksıya da her gün 50 mL su verildi. Bir haftalık gözlem sonunda A saksısındaki tohumların 8 cm uzadığı ve canlı yeşil yapraklar açtığı; B saksısındaki tohumların ise 12 cm uzamasına karşın sarı renkli ve cılız kaldığı belirlendi."

   Metindeki Karşılaştırma Unsurları:

   • Karşılaştırılan Durumlar: Aydınlık ortamdaki tohumlar (A) ile karanlık ortamdaki tohumlar (B).
   • Ortak (Benzer) Koşullar: Tohum türü, ortam sıcaklığı (22 °C) ve verilen su miktarı (50 mL).
   • Farklılık (Sonuç): Aydınlık ortamdaki bitki daha kısa ancak sağlıklı ve yeşilken, karanlık ortamdaki bitki daha uzun fakat sarı ve cılızdır.

   Metin İçi Karşılaştırmada İzlenecek Adımlar

   Bir metni okurken karşılaştırma adımlarını sistematik olarak uygulamak metni doğru anlamanızı sağlar:

   1. Ögeleri Tespit Edin: Metinde kıyaslanan kavramları, deney düzeneklerini veya kişileri belirleyin.
   2. Ölçütü Yakalayın: Kıyaslamanın hangi özellik üzerinden yapıldığını bulun (renk, büyüme hızı, dayanıklılık vb.).
   3. İpucu Sözcükleri İzleyin: Metindeki "-e göre, daha, ise, buna karşın" gibi ifadeleri bularak yönü belirleyin.
   4. Yargıya Ulaşın: Bilgileri birbiriyle ilişkilendirip metne dayalı nesnel bir sonuca varın.